joselin-gruvelUn article de Joan Fourié dins la revista Lou Felibrige novembre/decembre de 2010.

Al rescontre del Josselin Gruvèl

Longtemps la lenga d'òc, dins sa plena expression populara, tenguèt tot son ample dins la declamacion orala. Les exemples son nombroses d'aqueles trobaires acampesits, cantaires de fèstas, clamaires de fièras, orators improvisats, menestrèls passejaires e poètas de carrièras, locutors e vectors d'una cultura ont lo vèrbe e la personalitat tenián pro sovent lòc d'engèni e de sapiénça. Pensi aquí mai que mai al brave Charloun Rieu del Paradou. Auguste Fourés ne recampèt en son temps una tièra que mancava pas de pintoresc. Gaston Jourdanne tanben. Se'n pòt encara destriar la traça dins revistas e jornals uèi completament debrembats e gaire pas inventoriats. Vos convidam al rescontre d'un d'aqueles portaires de paraulas, vertadièr parangon d'una cèrta tradicion, per dire pas d'una raça uèi despareguda, esperit libertari estacat a son individualisme fonse e que mudèt son expression occitana en una mena d'art.

Als jorns de uèi, lo nom de Josselin Gruvèl parla pas gaire a la memòria de los que s'interesson a la cultura nòstra. Mème dins le sieu mitan tolosenc lo debrembièr de la posteritat l'a pas brica esparnhat. Soi pas segur qu'un bocinòt de carrièra o d'endrona pòrta son nom dins la vila ròsa ont se debanèt pr'aquò la maja part de sa vidassa.

De Josselin Gruvèl lo majoral canonge Salvat a escrit : « Cal mencionar a part los diseires popularis coma Josselin Gruvèl, qu'estona las gents, sus las alèas Lafayette, per sas farsas e sas improvizacions, e que fin finala va morir paure al espital ». D'efèit, le Josselin Gruvèl èra le filh d'un pédicure de Labastide-de-Beauvoir, gaire luènh de Montgiscard, a l'èst de Tolosa. Pedicure es pas benlèu la profession que conven e seriá benlèu melhor d'escriure adobaire en tot genre o copaire d'ongles e de pelses. Que que siá, la familha èra probable mai fortunada d'espèr que de moneda.

Geraud Maria Laurenç Josselin Gruvèl espeliguèt a la vida le 7 d'agost de 1834. Sabèm pas tròp çò que fosquèt son enfança e sa vida d'òme. Faguèt divèrses mestièrs, tal obrièr corroyeur o pédicure coma son paire. Sembla aver estat un adulte pro intelligent, degordit, biaissut, amb una imaginacion jamai en repaus e una instabilitat cronica. Siaguèt l'inventor d'un fum de causas e depausèt qualques brevets dont jamai ne'n tirèt cap d'argent.

En 1888, a l'atge de 54 ans, le retrobam a Tolosa ont abita al 12 de la carrièra de la Poma. S'es alavetz convertit en poèta ocasional e tanben en pantin ont a trapat una scèna de primièra dins las carrièras de la ciutat mondina. Canta, conta e declama, fa le mime, recampant al sieu entorn un public un pauc estonat mas que s'acostuma pro lèu d'aquesta preséncia pintoresca.

Jamai Gruvèl siaguèt un òme fortunat. Pareis pas s'èstre maridat. Pasmens, arriba a far estampar qualques fuèlhs coma sa famosa cansoneta Poulido o sas Scènos de la vido toulousèno ont l'autor pintra d'un biais sovent umoristic, e sens cap de pretencion literaria, personatges e causas de la vida vidanta ont le public aima de se retrobar.

Per aquò far, tanlèu que la sason se mòstra propici, lo nòstre trobaire se quilha a la crosada de carrièras sus una bòrna, un banc, una caissa o una vièlha cadièra e se met a recitar sas òbras, entamenant la discutida amb los passejaires, jogant, bracejant, prepausant a la venta per qualques sóus sas composicions, siá estampadas, siá manescritas (passava de nuèits a las copiar).

Gruvèl aviá inventat un personatge tipic, a l'encòp un pauc nèci mas rusat, brave e finòt, senat e barjacaire : Jousepou de Purpan. Tot l'esperit inventiu e la vèrbia popularia de l'autor trapan aquí matèria a s'espandir e a s'exprimir plenament. La lenga de Gruvèl demòra cavilhada al parlar populari de la vila ròsa e ne constituís un rebat pro fidèl.

Josselin Gruvèl es fin finala una mena de solitari que mena tranquilòt sa modèsta existéncia de trobaire bartassièr e de vièlh original. Farà pas partida de la còla del jornal Lé Gril espelit a Tolosa en febrièr de 1891, ni mai de l'Athénée des troubadours de Victor Levère, ni mai encara de l'Esco moundino a comptar de 1892. Empacharà pas Lé Gril d'aculhir qualquas pèças de Gruvèl e d'i consacrar un omenatge particulièr dins son n°9 (29 d'abril - 9 de mai de 1895) puèi de senhalar son passatge a l'espital.

D'efèit, la santat de nòstre poèta es pas de las mai lusentas. Malauteja dempuèi d'annadas e contunha de menar una vidassa d'atalentat perpetual en recèrca permanenta de moneda e d'ajuda materiala. Deu passar a l'espital una bona partida de l'annada 1891 e Lé Gril demanda a sos lectors de l'anar vistalhar e sosténer en crompant sas obretas.

Cal precisar qu'a Tolosa Gruvèl es devengut una personalitat fòrça coneguda. Contunha de s'arroïnar al prèp dels estampaires de la vila (Bertoumieu, J. Fournier, Laclau, impr. du Centre...) e se consacra sens lassièra a son trabalh de trobaire e de contaire. Magre coma un pal, les òsses i traucan las gautas e, a cinquanta ans, es dejà aclapat pel vielhum e rosegat de privacions. Viu dins de condicions miserablas e se morirà dins le corrent de l'annada 1898 a Banhèras de Luishon ont èra en cura dins un ospici.

Cal dire qu'aquel paure òme serà pas oblidat completament dins sa bona vila de Tolosa. Son amic e remirador l'estampaire Francés Laclau tornarà publicar, a comptar de 1910, una bona part de sas obretas dins una polida presentacion. Aqueles fuèlhs de sièis o uèit paginas, que costavan 30 centimas, se traparàn a la venta duscas aprèp la seconda guèrra mondiala. Als jorns de uèi, s'en pòt encara desnisar en çò de libraris o boquinistas especializats, mas los pagaretz pas 30 centimas.

Josselin Gruvèl es representatiu d'un mitan social e d'un biais particulièr d'afirmar son occitanitat. Escriviá coma parlava, sens tròp s'embarrassar d'estetica, de sintaxi e de formulas alambicadas. Simple e natural, boèma impenitent, trigossava una mena de cultura populara dont vesiá pas totjorn l'importància tant al nivèl de la lenga que de la sociabilitat. Perseguit per una misèria tenèca, ne portava lo fais e se n'estropava coma dins un mantèl de glòria.

S'es dit de Gruvèl qu'èra « doué d'une facilité surprenante, il débitait sans amphase, avec une fine pointe de malice, les longues tirades de vers que n'aurait pas dû emporter le vent. » Lo jornalista tolosenc Loís Ariste l'a plan conegut e, dins lo prefaci qu'escriguèt pel recuèlh de G. Visner Rebrècs de moundi (1901), manca pas de consacrar a Gruvèl qualquas regas pietadosas. V. Levère, le fondator de l'Athénée de Tolosa, balha tanben son avejaire : « ... en attendant d'avoir du talent, ce qui ne peut manquer de lui arriver, M. Gruvel a de l'entrain, de la gaieté, c'est beaucoup pour un débutant » (in Flous de Mietchoun, 1888).

Avèm ensajat de donar una tièra de las publicacions de Gruvèl dins le diccionari consacrat als autors de lenga d'òc. Tornarem pas aquí dessùs. Coma notat, Laclau ainat a balhat una seconda vida als escrits del poèta tolosenc. De segur, un fum de sas composicions son demoradas manescritas e probable perdudas als jorns de uèi. Mas çò qu'avèm a la nòstra dispausicion sufís plan per jutjar de l'engèni populari de Gruvèl. Per que le lector se fague una idèa pro clara del biais d'escriure de l'autor, reprodusèm çai-jos la fabla Le loup e le gous dins la version Laclau de 1912, dins la grafia originala.

Majoral Joan Fourié

Le loup e le gous

Un loup, le pèl crassous maï linjé qu'uno sardo,
L'èl tirat, aganit, cassabo pe's camis,
Mès troubabo pas res, car les gousses de gardo
Punissioun les boulurs, maï que Damo Thémis.

D'asar, nostre affamat, dins le bosc bei un dogo,
Gras, lusent, pla membrat e tarriplomen fort ;
Se diguèt: Amme aquel on y perd s'on y jogo,
Pouiroi pas l'escana, malgre tout moun effort.

Doun, s'abanço l'èl dous e acatan l'esquino,
Per demanda : - Moussu ? Bous seyots pas perdut !
Car dins aqueste bosc aben pas bostro mino,
M'estouni se la poù bous a pas retengut.

- You, poù ? Cregni pas rès ! Régardats ma caruro,
Bourmous ! Dus coumo bous n'en fayoï pao dus tours.
Tenèts tastats un pauc, l'agre de ma fourruro
E mùesurats mas dents qu'escanayon un ours.

Bous boli pas fatcha, respoundèt le salbatjé,
Admiri bostre aspèt, bostro bèlo santat

Josselin Gruvel

(Tirat d'un librilhon de 58 p. que conten Las filhos de Toulouso, Estré Bantardiè probo pas couratgé, Le loup e le gous - Toulouso, A. F. Laclau aîné, libraire éditeur, 1912)

 

libres


Beluguet e lo Drac - Robert Perrotto-André

beluguet-e-lo-drac Beluguet e lo Drac - Robert Perrotto-André
Lacour-Ollé - 2005 - 152 paginas - 21 x 15 cm - 15.00 €

Una novèla aventura e una novèla quista per lo Beluguet. Après qu'aguèsse desliurada la Luna, vaquí qu'es a caçar lo Drac qu'a raubat la clau d'aur de Bauma Santa e lo tresaur dei Nanets.

Amb l'ajuda de sei dos collègas Morrenegre et Morrefreg, dei bèstias amigas, e bòn astre, e maugrat un molon d'empachas e de tracanars, benlèu que capitarà ?

Pour la langue d'oc à l'école - Yan Lespoux

langue-d-oc-ecole Pour la langue d'oc à l'école es un obratge de Yan Lespoux que conta las primièras realizacions de la reivindicacion modèrna en favor de l’ensenhament de la lenga occitana.

De las annadas 30, amb la pujada de las reivindicacions per la lenga e son ensenhament, a las victòrias que seguiguèron après la segonda guèrra mondiala dins un encastre de batèstas entre occitanisme e Felibritge, de debats intèrnes sus la pedagogia e de discussions a l'entorn de la lei Deixonne, es tota un part de l'istòria de la lenga nòstra qu'es aicí espepissada.

 

cultura, opinions...


CIRDÒC - Besièrs - Jornadas Europèas del patrimòni

Lo 15 e lo 16 de setembre de 2017 en ligam amb las Jornadas Europèas del Patrimòni e per favorizar l'encontre del public jove amb las òbras, los artistas e las culturas d’Occitània, lo CIRDÒC de Besièrs dobrís sas pòrtas.

Ensenhament de l'occitan en Catalonha

Jordi Ortiz de Antonio per la Generalitat de Catalonha presentava al XIIen congrès de l'AIEO a Albi (julhet de 2017) una reflexions a l’entorn d’una pedagogia propedeutica sus la lenga occitana pels professors de primari e segondari en Catalonha.

Nos assabenta sus l'estat de l'ensenhament de la lenga en Catalonha. Aquí lo resumit de sa presentacion (sorsa AIEO) :

L’occitan, lenga pròpria d’Aran e oficiala en Catalonha tota, se regulariza a l’ora d’ara, dins lo domeni educatiu, sonque pel biais del Currículum der aranés (1998), un plan d’estudis oficial restacat a l’airal geografic e dialectal aranés, e en aranés, en questions de lenga e literatura.

 

sciéncias e tecnicas


Tolosa - Competicion - Drònes

Se tendrà a Tolosa del 18 al 21 de setembre de 2017 una sèria d'eveniments al torn dels drònes : de conferéncias, un salon d'entrepresas, de competicions.

Aquò farà de Tolosa per qualques jorn la capitala mondiala del dròne. Mai de tres cent cercaires son esperats a aquel eveniment : l'IMAV per International Micro Air Vehicle conference and flight competition.

L'eTrek, mòto electrica occitana

L'entrepresa Electric Motion basada a Càstrias prèp de Montpelhièr desvolopa dempuèi qualques ans de trails electrics per las competicions esportivas.

Dempuèi 2017 l'eTrek, concebut per un usatge urban, ven completar la gama.

L'idèa del constructor es de propausar al mond una mòto polivalenta per un usatge quotidian en vila. Es en venda al prètz de 8 500 èuros (fòra ajuda).

 

politica, economia...


Dintrada de 2017 - Forum occitan - Narbona

Se tendrà a Narbona lo dissabte 16 de setembre de 2017 (Palais del Trabalh) La Dintrada.

Es un vertadièr forum ciutadan occitan que los organizators vòlon crear.

L'objectiu es de tornar pensar l'occitanisme politic en coerencia amb la societat civila per melhor respondre a las evolucions recentas :

Narbona - Dintrada de País Nòstre

L'associacion basada a Narbona, País Nòstre comunica :

L'amassada de dintrada de País Nòstre es prevista lo dijòus 7 de setembre de 2017 a 18 oras a l'Ostal occitan de Narbona, carrièra Joan Jaurés.

Una dintrada activa, amb forças punts :

  1. Lançament de la campanha d'adesions "Venètz refortir País Nòstre" e organizacion del movement dins la Region Occitanie.
  2. Proposicion d'una accion unitària occitanista al Forum ciutadan occitan del dissabte 16 de setembre al Palais del trabalh de Narbona.
  3. Preparacion del collòqui País Nòstre "Occitània fòrça culturala occitana" del 25 de novembre.