Assaber de Rajòls d'Antan d'Enric Mouly - Edicion Carrère - 1930 - Grafia modernizada :

Avant d'anar pus luènh, amics, escotaz-me ! Qu'apuèi me vengèsses pas cercar guirguils e dire que vos ai pas avertits.

Sètz de loials Roergats que se carran, lo ser, de passar un moment amb un libre del terrador. Aimatz nòstra lenga saborosa. Va plan. L'aimi ieu atanben e farà pas missant nos entendre. Aquò's su(i)vant. Parlar e escriure aquò fa dos. Quand nos trobarem, sabi, fetivament, que nos comprendrem sans maganha. Mès aicí i a una autra question !

Sètz pas cap qu'ajès enquèra aprés a legir nòstra lenga. Parli de nòstra lenga veritabla, de nòstra lenga roergata, de nòstra lenga que se parla. Sètz pas cap qu'ajès aprés a la legir dins lo biais que l'escrivián los anciens, e tala que la deuriam escriure enquèra. Car i a de règlas per l'escriure, una gramatica coma en francimand.

Un quart d'ora per setmana auriá sufit quand anàvetz a l'escòla, a vos aprene aquelas règlas. Mès, jusca-z-a duèi, lo govèrn non a jutjat a perpaus que las sachèssetz. Tant i a. Se degús las vos a pas ensenhadas, las podètz pas devinar.

Sonca que, vesètz aquò d'aicí. Se ieu las apliqui aquelas règlas, sans vos donar lo sicut cridaretz : "Qu'es aquel emplomat ? De que nos canta aquí ? Nautres prononciam pas aital ! Aquò's pas nòstra lenga ! " E faretz mai que dire benlèu : sacaretz lo libre al fons d'un tirador, e cada còp que i pensaretz i planheretz vòstre argent.

Mès cossí far ? miquel d'estiu ! L'abat Besson, el aviá soscat aquí dessús e maganhat un brave brieu. Puèi, s'èra metut a escriure "a la francesa" per amor que totes comprengèsson. Faguèri aital dins mon prumièr libre "Al cant de l'Alauseta" que totes avètz legit. Faguèri aital e faguèri plan, me diretz, e pr'aquò ne soi estat raumati. De qué, sarnebiu ! nòstra lenga que vos agrada, tota vòstra vida la legiriatz e n'arribariatz pas a la conéisser dins son ortografa veritabla ! Aquò me trespend ! Aquò deu pas èsser ! Aquò serà pas ! I vos ajudarai e cal que me seguètz ! Anarem dapasset, e pauc a pauc arribarem.

Anam començar duèi. Çò que farem serà pas gaire, mès serà quicòm ça que la. Lo còp que ven farem un pas de mai ; lo còp d'après un autre ; e, se Dieu o vòl, dins quauque temps nos poirem vantar d'escriure coma cal. Qu'es aquel que pel sauvament de sa lenga mairala s'aplicariá pas juscas aquí ? E per que i sètz totes, ardit :

La letra "a" qu'es "la letra de noblesa" de nòstra lenga d'òc, ten la plaça de l'"e" bufarèl del francimand. Coma aiçò :

[dins lo tèxt original, Mouly, que juscas aquí portava los femenins en "o" a la Mistral, ara passa al "a"]

la terre - la tèrra
la flamme - la flamba
la pensée - la pensada
la prairie - la prada
la jument - l'èga
une abeille - una abelha
une pomme - una poma
une omelette - una pascada
une journée - una jornada
une soirée - una serada

"Tota la prada èra enramelada de flors vierjetas ? Dins l'èrba nauta que se bressava al bufal que la caressava, la vacada se carrava de paisser e recotelava."

Pas mai qu'aquò. I sètz o i sètz pas ? Aquel "a" prononciatz lo coma volrètz ; prononciatz lo "o" se vos agrada, o lo prononcietz pas se volètz. Aquò pòt pas nòser a degús, d'abòrd qu'es mut los tres quarts del temps.

Ara una autra causa, pauc de causa : Parètz que cal un "m" a la prumièira persona plurala dels vèrbes, "tz" a la segonda ; que cal un "r" a l'infinitiu. [Mouly comença d'utilizar, dins lo sieu tèxt, aquestas preconizacions] Los i anam metre que vos'n tracharetz pas, e prononciaretz coma prononciàvetz.

nous parlons - parlam
nous chantons - cantam
nous lisons - legissèm
vous dites - disètz
vous allez - anatz
vous achetez - crompatz
labourer - laurar
faucher - segar
chercher - cercar

Qui que nos digan, reservarem pel còp que ven la tresena persona d'aquels coquins de vèrbes. Es una particulièira enchiprosa e recàpia que demanda d'aprivadar.

Sonca que sagís pas de fenhandar : ara que sètz a l'estral, ara que podèm corre, tenètz-vos qu'anam trotar.

Enric Mouly

[Dins lo roman que seguís Mouly utiliza las recomandacions fachas çai-sus.]

  

libres

Sul libre 'Discriminations : combattre la glottophobie'

glottophobie-blanchetLa conferéncia Lengas e poders del 16 de novembre de 2016, presentada per Eric Fraj, s'interessava al libre de Philippe Blanchet, Discriminations : combattre la glottophobie.

Joan-Pèire Cavalièr, sul blòg dedicat a l'eveniment, fa lo compte rendut dels escambis, remarcas e autres comentaris que la presentacion d'Eric Fraj amenèt.

Laissarem degun - Roland Pécout

pecout-laissarem-degunLaissarem degun - Roland Pécout - Libre + CD
Ostau dau país marselhés - 2008 - 15 €

Presentacion de l'editor :

Lo poèta qu'a decidit d'aver rason... Roland Pécout (1951) tira sa règa dins lo monde deis escriveires occitans. L'òme, barrula-camin, bastís son òbra entre lo viatge e son país de garriga, entre Provença e Lengadòc.

 
 

cultura, opinions...

Jumelatge entre Albuga e Marckolsheim

Albuga.info, mèdia perigordin, presenta sul sieu site una presentacion del jumelatge entre lo vilatge d'Albuga e lo de Marckolsheim en Alasàcia.

Los ligams entres aquelas doas localitats remonta a 1939. Extrach :

Quitar son Alsàcia, sa maison, totas sas referéncias, e se retrobar dins lo Perigòrd Negre enquera plan rural de las annadas 40 fuguèt pas tot-parier una escorreguda toristica per los 80 000 Alsacians condamnats a l'exòde en Dordonha lo 1ièr de setembre 1939, jorn de l'invasion de la Polónia per l'Alemanha. D’autant que lor sejorn durèt pas una setmana mas ben una annada, jusca en octobre 1940, data de lor retorn dins lo camp de roïnas qu'èra vengut entre temps lor vilatge, Marckolsheim, situat per son malaür al còr de la zòna dels combats.

Pedagogia - APRENE - Calandreta

Annia Pla e Irena Pradal de l'institut APRENE de Besièrs, presentavan en julhet de 2017 a Albi, pel XIIen congrès de l'AIEO, lor trabalh d'experimentacion pedagogica : ipotèsis cooperativas cap a la pertinéncia educativa dels dispositius d'avaloracion a l'escòla elementària.

Resumit (sorsa AIEO) : Las regentas e los regents de las Calandretas, al dintre de l'establiment APRENE menèrem dempuèi la debuta d'experimentacions per avalorar (dins lo sens de donar de valor) los escolans e los estudiants.

Lo trabalh en pedagogia institucionala nos butèt de longa a questionar las modalitats d'avaloracion dels calandrins e dels calandrons e a adaptar tecnicas e institucions que cambièron la dinamica de las formacions.

 
 

sciéncias e tecnicas

Aviacion - Propulsion electrica

La societat americana Wright Electric en collaboracion amb EasyJet trabalha sul desvolopament d'avions a propulsion electrica. Las companhiás an presentat lor partenariat en setembre de 2017.

Preveson de poder assegurar de ligasons regularas d'aicí 20 ans entre de vilas pro pròchas, per exemple París e Londres o Nòva Yòrk e Boston.

Montpelhièr - Tolosa - Iperloop

Après la decision de la societat HTT de s'installar a Tolosa per desvolopar un sistèma de transportacion iperloop, es lo grop canadian TransPod que manifèsta son interés per la region Occitània.

Son basats carrièra dels Briquetiers a Blanhac, al còr de l'Aerospace Valley, d'aquí desvolopan lors projèctes per la region.

 
 

politica, economia...

Region Occitània - Apréner la lenga d'òc

Dins sa revista d'octobre e novembre de 2017 la region Occitània comunica en occitan sus los mejans d'apréner la lenga occitana.

Apréner la lenga d'òc

La transmission de l’occitan es l’enjòc de nòstre temps : la lenga es dins una situacion dificila dins un mond ont, cada jorn, la pluralitat lingüistica es mesa a mal. Cal plan realizar que (segon l’UNESCO) una lenga desapareis cada doas setmanas e que, se fasèm pas res, 90% de las lengas van probablament s’escafar avant la fin del sègle.

Manifestacion del 8 de novembre : la FELCO comunica

Manifestacion del 8 de novembre de 2017 a Tolosa, la FELCO comunica :

Lo 8 de novembre s’organiza a Tolosa una manif per mai d’occitan dins los mèdias publics. Lo CA es estat consultat e de la consultacion s’es desgatjada la posicion seguenta :