om- Un article de Patrici Pojada dins la revista Lo Diari (numèro 14, junh de 2012) sus l'emplec en occitan de l'indefinit òm.

Un òm que se pòt evitar - S’ausís plan sovent l’indefinit òm ont lo francés emplega precisament on. Ex. : “òm a pas jamai vist aquò” (quitament “òm a jamai vist aquò”) (francés : on n’a jamais vu ça) ; “òm dintra e òm se lava las mans” (francés : on entre et on se lave les mains). Òm existís plan en occitan mas cresi que son utilizacion exagerada es deguda a l’influéncia del francés. En efièit, se òm es occitan (existís tanben en catalan hom), la lenga d’òc possedís mai d’un biais, que los occitanofòns sabon emplegar, per fargar de frasas ont lo francés utilizariá solament lo pronom on. Podèm distingir qualques torns.

Primièr, e fòrça usat, l’emplec de la primièra persona del plural, plan mai requist se lo que parla es concernit per l’accion. Atal se dirà :

  • jamai avèm pas vist aquò ;
  • poirem pas venir la setmana que ven ; aqueste enonciat se pòt rendre en francés per : on ne pourra pas venir la semaine prochaine coma per : nous ne pourrons pas venir la semaine prochaine ;
  • podèm totjorn somiar (francés : on peut toujours rêver).

Un autre biais utilizat frequentament es l’emplec de la tresena persona del plural (dins aqueste cas, cal sovent ajustar un pronom) :

  • li raubèron los papièrs (francés : on lui a volé les papiers) ;
  • nos panan (francés : on nous vole)1;
  • m’an pres lo capèl (francés : on m’a pris le chapeau/on a pris mon chapeau) ;
  • a ieu m’an pas dit tot aquò (francés : on ne m’a pas dit tout cela) ;
  • vos o an dit ? (francés : vous l’a-t-on dit ?) ;
  • dison que lo can li a escapat (francés : on dit que son chien s’est échappé).

Se pòt, dins qualques cases, emplegar la segonda persona del plural, mas aqueste biais pòt menar de confusions :

  • lo copariatz amb un cotèl (francés : on le couperait avec un couteau)2.

R. Teulat ajusta que las viraduras francesas del tipe “Alors, monsieur, on se promène” utilizarián la segonda persona del plural en occitan: “Alara, l’òme, vos passejatz”.

La segonda persona del singular es plan mai familiara :

  • i manjas plan dins aquel restaurant ? (francés : est-ce qu’on y mange bien dans ce restaurant ?).

Enfin, çò benlèu mai frequent es l’emplec de la tresena persona del singular (forma pronominala unipersonala), de còp del plural (forma acordada), precedida pel pronom reflexiu se. Dins la frasa francesa escrita çai sus (on n’a jamais vu ça), l’indefinit on es lo subjècte e ça complement, mentre qu’en occitan amb lo reflexiu se, es aquò que ven subjècte (jamai s’es pas vist aquò = aquò s’es pas jamais vist). Dins d’autres cases, lo subjècte es pas exprimit : “se canta, quand fa solelh” (francés : on [subjècte] chante quand il fait soleil). Atal podèm aver la forma pronominala unipersonala “se ditz de causas falsas” o la forma acordada “se dison de causas falsas” ont “de causas falsas” ven subjècte3.

Los collectius (la(s) gent(s), lo mond(e)) pòdon correspondre a l’indefinit francés :

  • lo monde o dison (francés : on le dit) ;
  • lo monde sèm pas de salvatges (francés : on est pas des sauvages).

Fin finala, e contràriament a la costuma presa pro recentament, l’occitan emplega plan pauc òm. Encara qu’incluga la persona que parla, lo sens de òm es especificament indefinit e se poirà far servir per exprimir las generalitats del tipe : “çò qu’òm pòt pas far, òm o daissa” (que se poiriá exprimir d’una autre biais) mentre que direm “çò que poguèrem far ièr, o poirem far un autre còp” (francés : ce qu’on a pu faire hier, on pourra le faire une autre fois).

Patrici Pojada

Nòtas :

1 Exemple trait de R. Teulat, Mémento grammatical de l’occitan référentiel, Cap e Cap, 1976, p. 60.

2 Exemple utilizat per R. Teulat, op. cit., p. 60.

3 Exemple de R. Teulat, op. cit., p. 60.

  

libres

Membrança de la vida ordinària - Max Roqueta

Membrança de la vida ordinària de Max Roqueta augmentat d'un tèxt de Philippe Gardy : L'origine d'un monde (Atlantica, 2000, 14cm x 19 cm).

Aquel obratge es una edicion comentada de doas nòvas de Max Roqueta Lo gazogèn e La ròsa e las espinhas, seguidas de L'origine d'un monde de Philippe Gardy : una reflexion sul trabalh e sul mond de Max Roqueta, que nos balhèt amb Vèrd Paradís una de las òbras mai originala de la literatura occitana contemporanèa.

Auda - Claudi Assemat

auda-assemat Auda - Claudi Assemat - IEO Edicion
2004 - 88 pages - 10 € - ISBN : 2859103430

Lo roman conta l'istòria d'Auda. Dins un vilatjòt de la Montanha Negra balajat pel vent d’autan, coneis una enfança aürosa. Mas lèu lo malastre dintra dins l’ostal amb la mòrt de sa maire e son amor naissent e secrèt es bresat per la guèrra d’Argèria...

 
 

cultura, opinions...

Albi - Cafè Poesia en Occitan

Lo 5 de decembre de 2017 en partenariat amb lo Centre Cultural Occitan d'Albigés, l'associacion tarnesa ARPO organizava un Cafè Poesia en Occitan.

Ramon Ginolhac presentava la manifestacion :

Felibres e Cigalièrs de París

Francesca Celi dins una nòta [ligam] publicada per l'Institut Florian de Cèus detalha los que presidèron las fèstas felibrencas de París de 1879 a 1908.

Propausa d'extraches de las dichas, e per caduna una analisa.

L'institut Florian de Cèus que nos balha aquela presentacion es istoricament ligat a l'associacion dels Amics de la lenga d'òc creada per Joseph Loubet. Aquel, originari de Montpelhièr, la creèt en 1920, amb per ambicion d'amassar los occitans de París altorn de l'estudi de lor lenga. Çò que capitèt de far, e uèi encara en 2017 l'associacion es viva.

 
 

sciéncias e tecnicas

Automobila - Taxi Autonom Cab

La societat Navya basada a Lion, presentèt lo 7 de novembre de 2017 a Sant Danís en region parisenca lo veïcul Autonom Cab, un taxi conectat, electric e autonòm.

Navya a ja en activitat en Euròpa, Estats Units o en Asia mai de 50 Autonom Shuttle, de pichons busses d'un quinzenat de plaças que se menan solets sus d'itineraris coneguts. Lor velocitat es compresa entre 25 e 45 km/h.

Aviacion - Propulsion electrica

La societat americana Wright Electric en collaboracion amb EasyJet trabalha sul desvolopament d'avions a propulsion electrica. Las companhiás an presentat lor partenariat en setembre de 2017.

Preveson de poder assegurar de ligasons regularas d'aicí 20 ans entre de vilas pro pròchas, per exemple París e Londres o Nòva Yòrk e Boston.

 
 

politica, economia...

Collòqui País Nòstre del 25 de novembre de 2017 a Narbona

Lo CIRDÒC comunica : Lo 25 de novembre que ven es organizat a l’Ostal de la Comuna de Narbona (11) lo 3en collòqui regional de l’associacion País Nòstre. L’associacion País Nòstre s’es balhada per amira d’animar lo debat d’idèa a l’entorn dels enjòcs de la lenga e de la cultura occitanas dins la societat actuala. L’associacion organiza en particular un collòqui annadièr sus un tèma grand de l’accion publica.

Region Occitània - Apréner la lenga d'òc

Dins sa revista d'octobre e novembre de 2017 la region Occitània comunica en occitan sus los mejans d'apréner la lenga occitana.

Apréner la lenga d'òc

La transmission de l’occitan es l’enjòc de nòstre temps : la lenga es dins una situacion dificila dins un mond ont, cada jorn, la pluralitat lingüistica es mesa a mal. Cal plan realizar que (segon l’UNESCO) una lenga desapareis cada doas setmanas e que, se fasèm pas res, 90 % de las lengas van probablament s’escafar avant la fin del sègle.