om- Un article de Patrici Pojada dins la revista Lo Diari (numèro 14, junh de 2012) sus l'emplec en occitan de l'indefinit òm.

Un òm que se pòt evitar - S’ausís plan sovent l’indefinit òm ont lo francés emplega precisament on. Ex. : “òm a pas jamai vist aquò” (quitament “òm a jamai vist aquò”) (francés : on n’a jamais vu ça) ; “òm dintra e òm se lava las mans” (francés : on entre et on se lave les mains). Òm existís plan en occitan mas cresi que son utilizacion exagerada es deguda a l’influéncia del francés. En efièit, se òm es occitan (existís tanben en catalan hom), la lenga d’òc possedís mai d’un biais, que los occitanofòns sabon emplegar, per fargar de frasas ont lo francés utilizariá solament lo pronom on. Podèm distingir qualques torns.

Primièr, e fòrça usat, l’emplec de la primièra persona del plural, plan mai requist se lo que parla es concernit per l’accion. Atal se dirà :

  • jamai avèm pas vist aquò ;
  • poirem pas venir la setmana que ven ; aqueste enonciat se pòt rendre en francés per : on ne pourra pas venir la semaine prochaine coma per : nous ne pourrons pas venir la semaine prochaine ;
  • podèm totjorn somiar (francés : on peut toujours rêver).

Un autre biais utilizat frequentament es l’emplec de la tresena persona del plural (dins aqueste cas, cal sovent ajustar un pronom) :

  • li raubèron los papièrs (francés : on lui a volé les papiers) ;
  • nos panan (francés : on nous vole)1;
  • m’an pres lo capèl (francés : on m’a pris le chapeau/on a pris mon chapeau) ;
  • a ieu m’an pas dit tot aquò (francés : on ne m’a pas dit tout cela) ;
  • vos o an dit ? (francés : vous l’a-t-on dit ?) ;
  • dison que lo can li a escapat (francés : on dit que son chien s’est échappé).

Se pòt, dins qualques cases, emplegar la segonda persona del plural, mas aqueste biais pòt menar de confusions :

  • lo copariatz amb un cotèl (francés : on le couperait avec un couteau)2.

R. Teulat ajusta que las viraduras francesas del tipe “Alors, monsieur, on se promène” utilizarián la segonda persona del plural en occitan: “Alara, l’òme, vos passejatz”.

La segonda persona del singular es plan mai familiara :

  • i manjas plan dins aquel restaurant ? (francés : est-ce qu’on y mange bien dans ce restaurant ?).

Enfin, çò benlèu mai frequent es l’emplec de la tresena persona del singular (forma pronominala unipersonala), de còp del plural (forma acordada), precedida pel pronom reflexiu se. Dins la frasa francesa escrita çai sus (on n’a jamais vu ça), l’indefinit on es lo subjècte e ça complement, mentre qu’en occitan amb lo reflexiu se, es aquò que ven subjècte (jamai s’es pas vist aquò = aquò s’es pas jamais vist). Dins d’autres cases, lo subjècte es pas exprimit : “se canta, quand fa solelh” (francés : on [subjècte] chante quand il fait soleil). Atal podèm aver la forma pronominala unipersonala “se ditz de causas falsas” o la forma acordada “se dison de causas falsas” ont “de causas falsas” ven subjècte3.

Los collectius (la(s) gent(s), lo mond(e)) pòdon correspondre a l’indefinit francés :

  • lo monde o dison (francés : on le dit) ;
  • lo monde sèm pas de salvatges (francés : on est pas des sauvages).

Fin finala, e contràriament a la costuma presa pro recentament, l’occitan emplega plan pauc òm. Encara qu’incluga la persona que parla, lo sens de òm es especificament indefinit e se poirà far servir per exprimir las generalitats del tipe : “çò qu’òm pòt pas far, òm o daissa” (que se poiriá exprimir d’una autre biais) mentre que direm “çò que poguèrem far ièr, o poirem far un autre còp” (francés : ce qu’on a pu faire hier, on pourra le faire une autre fois).

Patrici Pojada

Nòtas :

1 Exemple trait de R. Teulat, Mémento grammatical de l’occitan référentiel, Cap e Cap, 1976, p. 60.

2 Exemple utilizat per R. Teulat, op. cit., p. 60.

3 Exemple de R. Teulat, op. cit., p. 60.

 

libres


Los ensenhaments de M. Lapluma - Andrieu Lagarda

Los ensenhaments de M. Lapluma de Andrieu Lagarda (Letras d'òc, 2017, 15 x 21 cm, 160 paginas, 20 €, ISBN : 978-2-916718-76-7).

Aqueste libre recampa una garba de cronicas d'Andrieu Lagarda dedicadas a la lenga occitana, paregudas pel primièr còp dins la revista Lo Gai Saber.

D'un biais risolièr e umoristic, l'autor balha conselhs e ensenhaments a totes los que vòlon escriure en lenga occitana.

Lo sagèl del secret - Gui Vialà

Lo sagèl del secret de Gui Vialà (IEO, colleccion Crimis, 1995, 75 paginas, 6 €).

Après Par o impar paregut en 1984 Gui Vialà publicava un autra roman policièr Lo sagèl del secret dins la jova collecion Crimis de l'IEO.

Extrach : « ... Agachèt un moment aquel bolegadís puèi profèitet d’un embolh de las autòs per traversar. Çò que lo tirava de l’autre costat èra lo magasin de monsur Marc.

« Aquí se vendiá de timbres de colleccion. Darrièr la vitra èran presentadas de pochetas amb de timbres de gaireben totes los païses : polits images de bèstias, de flors, de monuments, tot aquò plen de colors. I aviá tanben de cartas e d’envolòpas que portavan un sagèl que se disiá del "primièr jorn" d’emission. Res de rar. Se met pas jol nas de tot lo monde, çò que donariá benlèu de marridas idèas a de colleccionaires envejoses. Cada jorn l’òme s’arrestava davant aquelas vinhetas. Semblava prene plaser de las véser, puèi sens agachar las autras botigas e, totjorn dapàs, tornèt trobar la carrièra del Portal Nòu. Èra gaireben nuèit quand dobriguèt la pòrta de l’ostal. »

 

cultura, opinions...


Carcassona - Espectacle del grop ÒC : Lumina

Del 8 al 17 d'agost de 2017, cada ser a 21h30, lo Grop ÒC presenta dins lo teatre Jean Deschamps de la Ciutat de Carcassona l'espectacle son e lum Lumina.

Al programa : cavalièrs, bruèissas, dragons, unicòrns e autres animals fantastics, projeccions e efèctes especials, lo tot al servici d'una istòria que vos fa cabussar dins un raconte ligat a l'imaginari medieval dins un luòc unic al mond.

Pesenàs - Totèms e gigants

Los 1er e 2 de julhet de 2017 l'associacion Les Amis du Poulain basada a Pesenàs organizava en partenariat amb la Vila de Pesenàs, lo CIRDÒC e lo CFPCI (Centre Francés del Patrimòni Cultural Immaterial) la ronda dels totèms e gigants europèus.

Un eveniment màger pels totèms e gigants d'Occitània e de pertot.

 

sciéncias e tecnicas


Novèla usina Latécoère a Tolosa

Lo dijòus 13 de julhet de 2017 la primièra pèira de la novèla usina Latécoère es estada pausada a Tolosa, al pargue d'activitat de Montredon.

Aquela usina, dicha del futur, es estada concebuda tre la debuta amb d'espleches numerics, aquò ne farà una usina zèro papièr. Demai, un còp acabada, la produccion serà completament automatizada (produccion 4.0). L'investiment s'amonta a 25 milions d'èuros.

París - Pollucion - Justícia

Clotilde Nonnez, ajudada per l'associacion Respire, debutèt lo dimècres 7 de junh de 2017, una accion en justícia contra l'Estat francés per carence fautive. Parisenca es malauta. En causa : la pollucion atmosferica permanenta a París.

Après son arrivada dins los ans ochante venguèt asmatica e sofrís al quotidian dempuèi trente ans de multiplas afeccions que los mètges atribuïsson directament a la pollucion.

 

politica, economia...


Eleccions legislativas de 2017 - Partit Occitan

partit-occitan-legislatives-2017Lo Partit Occitan presenta sos candidats e los candidats que sosten per las eleccions legislativas de 2017.

Aquí çai jos la lista amb lo nom dels relevaires, la circonscripcion e lo departament.

Eleccions legislativas de 2017 lo PNO comunica

pno-legislatives-2017Comunicat de premsa : Lo Partit de la Nacion Occitana presenta Jeròni Picas coma candidat a las eleccions legislativas del 11 e 18 de junh de 2017 dins la 8ena circonscripcion de Nauta Garona amb coma relevaira Dominique Darrozes.