Paul Bony, capiscòl del Grelh roergàs, copresident del Centre Cultural Occitan de Roergue (CCOR), un dels pòrtaparaulas de la coordinacion occitana d'Avairon, qu'organizèt lo Passacarrièira de Rodés lo 20 d'abril de 2013, legiguèt l'apèl al pòple de Roergue lançat per Enric Molin en 1971 :

Al pòble de Roergue

Paure pòble ! Se sabiás cossí t’an mentit ! Se sabiás cossí t’an torçut ! Aviás, un còp èra, la lenga la pus polida e la pus presada d’Euròpa, que sonava l’espelison de las letraduras d’Euròpa e que s’ensenha encara dins las universitats en Euròpa, en America e juscas al Japon.

Cossí se fa qu’a l’escòla ont siás anat, degun t’age pas jamai dich que ta lenga èra una de las mai ricas del monde ? Cossí se fa que lo curat al catechirme, que lo regent a l’escòla t’agen pas jamai parlat dins la lenga de ton país ? As finit per creire que ta lenga valiá pas res.

Paure pòble ! Se sabiás totas las messòrgas que t’a calgut digerir dempuèi sèt cents ans, que ne siás embucat ! Qual sap se dubriràs pas los uèlhs, a fòrça ? Un pòble que renega sa lenga signa son acte de mòrt. Qual sap se te daissaràs acantelir juscas a ne crebar, o se alara avant de far lo darrièr badal, te rendràs compte que depend d’abòrd de tu de retrobar santat, fiertat e jòia ?

Òc, s’agiriá que te revelhèsses, paure pòble endormit ! Mas es a vautres, los mossurs, los capussats, presidents, conselhièrs, deputats, regents, curats, professors, avocats, ingeniors, notaris, medecins, vautres que sabètz legir, qu’avètz lo biais de soscar, de comprene, vautres que sètz estats benlèu los premièrs a la renegar, la nòstra lenga, vautres que sètz los responsables de sa misèria, es a vautres de vos revelhar los premièrs, de donar l’exemple. Es pas als pastres e als lauraires ! Es a vautres los mossurs de far la pròva que per plan aprene lo francés o una autra lenga es pas necessari de renegar la lenga de son país.

Se parla duèi de sauvar lo patrimòni, torres, castèls e capèlas, de tornar metre a l’onor tot un folclòre plan malaute. Mas, quin nas aurà tot aquò se laissam pèrdre la lenga, lo pus bèl eiretatge dels davancièrs ? A de qué servirà tot lo rèsta se la lenga es perduda, ela que comanda a la vida de tot çò que bastís nòstra personalitat ?

La lenga es la sorsa e lo mòtle de tota civilizacion. Se pensatz que la nòstra civilizacion valgue la parisenca o l’americana, vos cal tornar beure a la sorsa que tinda encara dins nòstre país roergàs.

Sètz un tropèl, dejà, que l’avètz retrobada e que portatz ajuda al bodòl de caputs que luchan sens desesperar per reviscolar nòstra polida lenga de frairièira, de jòia e de libertat.

Enric Molin

  

libres

De qué soscas, grand paire ? - Amanç Batut

En mars de 2017 lo jornal Centre Presse dins sa rubrica en lenga occitana Aital òc ! presentava lo libre d'Amanç Batut publicat pel Grelh Roergàs De qué soscas, grand paire ?

Amanç Batut se soven e sosca...

« De qué soscas, grand paire ? » es la debuta d'una cançon de « Los de Sauvatèrra ». Aquí qualques paraulas de la cançon ont lo felen demanda a son papeta : « Conta me, parla me de ton país... »

E lo grand-paire canturleja son conte...

Pèire Godolin - Edicion comentada e traduccion integrala

Sortiguèt en febrièr de 2009 a las edicions Privat lo libre Pèire Godolin. Oeuvres complètes. L'edicion es estada aprestada per Pèire Escudé.

Pèire Godolin – De las annadas 1600 fins 1649 ont morís, de la fin de l’umanisme fins a la començança de la provincializacion, Godolin ten de cantar e de representar l’imatge complèxe e multiple d’una societat tolosana, occitana, francesa, en mutacion complèta.

 
 

cultura, opinions...

Prefaci de Robèrt Lafont a 'La grava sul camin' (IV)

Seguida del prefaci de Robèrt Lafont a La grava sul camin de Joan Bodon, (Edicion de Roergue, Rodés 1988). Part IV.

La debuta es aquí : [Primièra part] - [Segonda part] - [Tresena part]

L'estructura de La grava.

Vene de metre en rapòrt l'expulsion dau temps d'Alemanha e la composicion regulara de La grava.

L'expulsion es un fach de regularitat. Exactament, de circularitat.

Lo capítol Waldenburg que duerp lo libre es, digam-o tornarmai, lo ponch d'acabament dau periòde e trabalh forçat. Lei Rus arriban. Mai lo viatge fins Malarega se fai lentament : i caudrà lei detz capítols.

La segonda partida, consacrada a l'existéncia anteriora de l'Enric, s'acaba, dins lo capítol desen, Partissi, sus la frasa : « Sautèri sul vagon ».

Prefaci de Robèrt Lafont a 'La grava sul camin' (III)

Seguida del prefaci de Robèrt Lafont a La grava sul camin de Joan Bodon, (Edicion de Roergue, Rodés 1988). Part III.

La debuta es aquí : [Primièra part] - [Segonda part]

De La grava a L'evangèli

Èra, la risca, çò qu'avèm dich, testimòni d'escàndol ? Tot comptat, de qué podiá Bodon se'n faire reprovier ? De pas èstre estat « resistent » ? La question me sembla reglada. D'aver presentat leis Alemands dins son umanitat viscuda ? Èra ben çò mendre dins lo restabliment de justícia istorica, en 1956. D'aver denonciat lo « tuar de Bòchas » ? Benlèu que se barrava la via dau succès devèrs una critica encara dominada a senestra per la vulgata comunista. Mai dubrissiá dau meteis còp la via a un retorn sanitós sus se dau entiment francés. De tot biais, lo vesem jamai mesclat ai rebombs d'ideologia de la drecha petainista que mancan pas au començament deis annadas cinquanta. Es, dins l'agach deis Avaironés, un mestre d'escòla de senestra, comunizant, que collabòra a La Voix du Peuple.

 
 

sciéncias e tecnicas

Espaci - Falcon Heavy - An capitat !

Lo dimars 6 de febrièr de 2018 la societat SpaceX capitèt de mandar dins l'espaci la primièra fusada Falcon Heavy dempuèi son spacepòrt de Cap Canaveral en Florida.

Carga utila : lo cabriolet roge cerièisa d'Elon Musk, fondator de la societat. Direccion : Mars o la cencha d'asteroïdas del sistèma solar.

Aquela fusada es la mai poderosa mandada en orbit dempuèi las miticas Saturn del programa american Apollo e l'Energia russa.

Educacion - Lo projècte ERASMUS +

Foguèt a la davalada de 2016 que lo programa ERASMUS + « l'Educacion al Desvolopament Durable dins nòstras lengas » debutèt a l’iniciativa de las conselhièras pedagogicas d’occitan de l’Acadèmia de Montpelhièr.

Pilotat pel Centre interregional de desvolopament de l’occitan (CIRDÒC), lo projècte reünís 7 partenaris a travèrs 4 regions europèas (Occitània, Val d’Aran, Val d’Aosta e Piemont) dins las qualas 6 lengas son parladas : l’occitan, lo francoprovençal, lo catalan, lo francés, l’espanhòl e l’italian.

 
 

politica, economia...

Aude - Escambis occitans al conselh departamental

Lo conselh general del departament d'Aude comunica :

Lo Departament d'Aude vous balha rendètz-vos per una sesilha d'escambis, de discutidas e d'emergéncia collectiva lo dissabte 14 d'abril de 2018, de 9h a 14 h a l'Ostal del Departament, sala Gaston-Deferre, a Carcassona.

L'occitan, aquò's una lenga, unes parlaires, una cultura, femnas e òmes… L'occitan, es nosaus amassa !

Itàlia - Diversitat lingüistica

Dins sas nòvas de novembre de 2017 la Chambra d'Òc propausava un article de Giacomo Lombardo sus l'amassada que se tenguèt a Roma lo 22 de novembre de 2017 al subjècte de las minoritats lingüisticas del país.

Lo tornam publicar çai jos en occitan. Nos informa sus las accions menadas aval.

Diversitat lingüistica en Itàlia : un patrimòni europèu.

Après d’ans d’abséncia lo 22/11/2017, a Roma, lo Departament per los Afars Regionals e las Autonomias organizèt un encontre, portava sus las minoritats lingüisticas e sus l’estat d’aplicacion de la lei 482/99.