Extrach de Discours e dicho de Frederic Mistral - pagina 15 - 1908 (grafia originala) :

Ço que voulèn Discours de Sant-Roumié i felibre catalan (9 de setèmbre 1868).

Messiés e Segnour,

Gràci a l’iniciativo, à la galantarié, à la gènto avenènço de la vilo de Sant-Roumié, la Prouvènço a lou bonur de poudé temougna publicamen sa gratitudo, emai sa simpatìo, en quau dèu : sa vivo gratitudo, sa vivo simpatìo à la literaturo glouriouso de Paris, que, desempièi vint an, a, de touto maniero, alena, acouraja e aplaudi la reneissènço prouvençalo ; sa caudo gratitudo, sa vivo simpatìo à la literaturo catalano, aquelo sorre bèn-amado de la nostro.

Messiés, que li letro franceso siegon eici representado pèr uno deputacioun d’escrivan majourau, i’a rèn que vous estoune. La Prouvènço - la Prouvènço de Massihoun, de Vauvenargo, de Mirabèu, de Thiers, de Guizot e de Mignet, la Prouvènço es de Franço, e lis ilustracioun de la lengo franceso espandisson si rai eici coume pertout... Ounour dounc e benvengudo e gramaci i pouèto, escrivan e letru eminènt, qu’an bèn vougu prene sa part d’aquésti fèsto prouvençalo, d’aquésti joio de famiho...

Mai, Messiés, uno causo que, i’a quatre o cinq siècle, aurié pareigu touto simplo, e qu’au-jour-d’uei, bessai, pòu parèisse estraourdinàri en quàuquis-un, es la presènci, a-n-aquesto taulado, la presènci di troubaire catalan, di valerous e fièr troubaire catalan.

Li journau dóu Miejour, l’avès tóuti legi, vous an counta l’acuei entousiaste, magnifique, meravihous, fa pèr la Catalougno i troubaire de Prouvènço qu’aqueste mes de Mai anèron assista i Jo Flourau de Barcilouno. Vous an di lis alegresso, vous an di lis embrassado, vous an di li triounfle que quàuquis-un de nautre an rescountra pertout, dins tóuti li ciéuta de delai li Pirenèu. A dounc fa soun devé, a dounc fa soun devé poulidamen, nosto galanto vilo prouvençalo, nosto flour dis Aupiho, nosto vilo de Sant- Roumié, en dounant à soun tour uno fèsto en l’ounour di troubaire d’Espagno, en l’ounour di pouèto de Franço.

Mai, coume vai, Messiés, qu’au bout de cinq cènts an, la Catalougno e la Prouvènço tourna-mai se fan de fèsto, coume au tèms que Berto fielavo, coume au tèms de nòsti Comte, li Ramoun-Berenguié barcilounés ? Es dóumaci qu’au bout de cinq cènts an, Prouvènço e Catalougno an représ sa cansoun e que se soun ausido à travès di mountagno e de la mar, e que se soun rescouneigudo, recouneigudo sorre à soun parla rouman.

E coume vai que la Prouvènço emé la Catalougno an représ sa cansoun ? Es dóumaci qu’après l’ivèr, pèr long que fugue, li cigalo ressorton de terro e lis aucèu retournon dins li bos... Certo, la terro es duro : coume fan li cigalo pèr espeli d’aqui-dedins ? Certo, la mar es vasto : coume fan lis aucèu pèr reveni de tant de liuen ? Degun lou saup, noun i’a que Diéu !

Mai, n’i’a que van nous dire : Cigalo de la tero, aucèu campèstre, que nous voulès, vejan, emé vòsti cansoun, au mitan d’aquesto epoco atravalido e maucourado e maugraciouso ?

Ço que voulèn ? escoutas-me :

Voulèn que nòsti drole, au-liò d’èstre eleva dins lou mesprés de nosto lengo (ço que fai que, plus tard, mespresaran la terro, la vièio terro maire ounte Diéu lis a fa naisse), voulèn que nòsti drole countùnion de parla la lengo de la terro, la lengo ounte soun mèstre, la lengo ounte soun fièr, ounte soun fort, ounte soun libre.

Voulèn que nòsti chato, au-liò d’èstre elevado dins lou desden de nòsti causo de Prouvènço, au-liò d’ambiciouna li fanfarlucho de Paris o de Madrid, countùnion de parla la lengo de soun brès, la douço lengo de si maire, e que demoron, simplo, dins lou mas ounte nasquèron, e que porton longo-mai lou riban arlaten coume un diadèmo de rèino.

Voulèn que noste pople, en-liogo de groupi dins l’ignourènço de sa propro istòri, de sa grandour passado, de sa persounalita, aprengue enfin si titre de noublesso, aprengue que si paire se soun counsidera toujour coume uno raço, aprengue qu’an sachu, nòsti vièi prouvençau, viéure sèmpre en ome libre, e toustèms se defèndre coume tau : à Marsiho, autre-tèms, contro la Roumo de Cesar : dins lis Aliscamp d’Arle, à la Gardo-Freinet, contro li Sarrasin ; à Toulouso, à Beziés, à Bèu-Caire, en Avignoun, contro li faus crousa de Simoun de Mount-fort ; à Marsiho, à Frejus, à Touloun, e pertout, contro li lansquenet de l’emperaire Carle-Quint.

Fau que sache, nosto pople, que se soun, nòsti rèire, apoundu libramen, mai dignamen, à la generouso Franço : dignamen, valènt-à-dire en reservant sa lengo, si coustumo, sis us e soun noum naciounau. Fau que sache, noste pople, que la lengo que parlo es estado, quand a vougu, la lengo pouëtico e literàri de l’Europo, la lengo de l’amour, dóu Gai- Sabé, di liberta municipalo, de la civilisacioun...

Pople valènt, vaqui ço que voulèn t’aprene : à pas rougi, davans degun, coume un vincu, à pas rougi de toun istòri, à pas rougi de ta patrìo, à pas rougi de ta naturo, à reprene toun rèng, toun premié rèng entre li pople dóu Miejour... E quand chasco Prouvènço, e chasco Catalougno, aura d’aquelo sorto recounquist soun ounour, veirés que nòsti vilo redevendran ciéuta ; e mounte noun i’a plus qu’uno póusso prouvincialo, veirés naisse lis art, veirés crèisse li letro, veirés grandi lis ome, veirés flouri uno nacioun.

Brinde : A la Catalougno, nosto sorre ! à l’Espagno, nosto amigo ! à la Franço, nosto maire !

Frederic Mistral

  

libres

De qué soscas, grand paire ? - Amanç Batut

En mars de 2017 lo jornal Centre Presse dins sa rubrica en lenga occitana Aital òc ! presentava lo libre d'Amanç Batut publicat pel Grelh Roergàs De qué soscas, grand paire ?

Amanç Batut se soven e sosca...

« De qué soscas, grand paire ? » es la debuta d'una cançon de « Los de Sauvatèrra ». Aquí qualques paraulas de la cançon ont lo felen demanda a son papeta : « Conta me, parla me de ton país... »

E lo grand-paire canturleja son conte...

Pèire Godolin - Edicion comentada e traduccion integrala

Sortiguèt en febrièr de 2009 a las edicions Privat lo libre Pèire Godolin. Oeuvres complètes. L'edicion es estada aprestada per Pèire Escudé.

Pèire Godolin – De las annadas 1600 fins 1649 ont morís, de la fin de l’umanisme fins a la començança de la provincializacion, Godolin ten de cantar e de representar l’imatge complèxe e multiple d’una societat tolosana, occitana, francesa, en mutacion complèta.

 
 

cultura, opinions...

Prefaci de Robèrt Lafont a 'La grava sul camin' (IV)

Seguida del prefaci de Robèrt Lafont a La grava sul camin de Joan Bodon, (Edicion de Roergue, Rodés 1988). Part IV.

La debuta es aquí : [Primièra part] - [Segonda part] - [Tresena part]

L'estructura de La grava.

Vene de metre en rapòrt l'expulsion dau temps d'Alemanha e la composicion regulara de La grava.

L'expulsion es un fach de regularitat. Exactament, de circularitat.

Lo capítol Waldenburg que duerp lo libre es, digam-o tornarmai, lo ponch d'acabament dau periòde e trabalh forçat. Lei Rus arriban. Mai lo viatge fins Malarega se fai lentament : i caudrà lei detz capítols.

La segonda partida, consacrada a l'existéncia anteriora de l'Enric, s'acaba, dins lo capítol desen, Partissi, sus la frasa : « Sautèri sul vagon ».

Prefaci de Robèrt Lafont a 'La grava sul camin' (III)

Seguida del prefaci de Robèrt Lafont a La grava sul camin de Joan Bodon, (Edicion de Roergue, Rodés 1988). Part III.

La debuta es aquí : [Primièra part] - [Segonda part]

De La grava a L'evangèli

Èra, la risca, çò qu'avèm dich, testimòni d'escàndol ? Tot comptat, de qué podiá Bodon se'n faire reprovier ? De pas èstre estat « resistent » ? La question me sembla reglada. D'aver presentat leis Alemands dins son umanitat viscuda ? Èra ben çò mendre dins lo restabliment de justícia istorica, en 1956. D'aver denonciat lo « tuar de Bòchas » ? Benlèu que se barrava la via dau succès devèrs una critica encara dominada a senestra per la vulgata comunista. Mai dubrissiá dau meteis còp la via a un retorn sanitós sus se dau entiment francés. De tot biais, lo vesem jamai mesclat ai rebombs d'ideologia de la drecha petainista que mancan pas au començament deis annadas cinquanta. Es, dins l'agach deis Avaironés, un mestre d'escòla de senestra, comunizant, que collabòra a La Voix du Peuple.

 
 

sciéncias e tecnicas

Espaci - Falcon Heavy - An capitat !

Lo dimars 6 de febrièr de 2018 la societat SpaceX capitèt de mandar dins l'espaci la primièra fusada Falcon Heavy dempuèi son spacepòrt de Cap Canaveral en Florida.

Carga utila : lo cabriolet roge cerièisa d'Elon Musk, fondator de la societat. Direccion : Mars o la cencha d'asteroïdas del sistèma solar.

Aquela fusada es la mai poderosa mandada en orbit dempuèi las miticas Saturn del programa american Apollo e l'Energia russa.

Educacion - Lo projècte ERASMUS +

Foguèt a la davalada de 2016 que lo programa ERASMUS + « l'Educacion al Desvolopament Durable dins nòstras lengas » debutèt a l’iniciativa de las conselhièras pedagogicas d’occitan de l’Acadèmia de Montpelhièr.

Pilotat pel Centre interregional de desvolopament de l’occitan (CIRDÒC), lo projècte reünís 7 partenaris a travèrs 4 regions europèas (Occitània, Val d’Aran, Val d’Aosta e Piemont) dins las qualas 6 lengas son parladas : l’occitan, lo francoprovençal, lo catalan, lo francés, l’espanhòl e l’italian.

 
 

politica, economia...

Aude - Escambis occitans al conselh departamental

Lo conselh general del departament d'Aude comunica :

Lo Departament d'Aude vous balha rendètz-vos per una sesilha d'escambis, de discutidas e d'emergéncia collectiva lo dissabte 14 d'abril de 2018, de 9h a 14 h a l'Ostal del Departament, sala Gaston-Deferre, a Carcassona.

L'occitan, aquò's una lenga, unes parlaires, una cultura, femnas e òmes… L'occitan, es nosaus amassa !

Itàlia - Diversitat lingüistica

Dins sas nòvas de novembre de 2017 la Chambra d'Òc propausava un article de Giacomo Lombardo sus l'amassada que se tenguèt a Roma lo 22 de novembre de 2017 al subjècte de las minoritats lingüisticas del país.

Lo tornam publicar çai jos en occitan. Nos informa sus las accions menadas aval.

Diversitat lingüistica en Itàlia : un patrimòni europèu.

Après d’ans d’abséncia lo 22/11/2017, a Roma, lo Departament per los Afars Regionals e las Autonomias organizèt un encontre, portava sus las minoritats lingüisticas e sus l’estat d’aplicacion de la lei 482/99.