Extrach del libre de Claudi Molinièr Lo cap dins la ressalha - IEO - Ensages - 1989 :

Perqué la letra ?

Es pas talament que l'escrich siá imperible o al mens que dure mai de temps que la paraula, mas es lo miralh de la pensada e permet aital l'exercici de la reflexion. Lo rescontre amb lo tèxt se fa totjorn per un esfòrç de compreneson e d'aquí naisson questions e mesas en relacion : la pensada en accion.

Nosautres occitans sèm los que bailam mai d'importància a aquela practica e mai que mai a la creacion literària. Se cresèm al poder de la letra es que i metèm de valors e una fòrça que ne fan un actor decisiu de l'imaginari collectiu.

Coma se vei, es la marca de la perennitat d'una lenga e d'une cultura mas es tanben mai qu'aquò.

Pausar l'existència per la paraula institucionalizada es aténher a la manifestacion primièra de la vida : lo crit. Avèm comprés que la fòrça dins lo silenci mena a una victòria illusòria e mai se i a conquèsta e dominacion. La violéncia brutala es la solucion mai aisida de facilitat, mas daissa dins un canton un gran de posca qu'escapa totjorn al netejatge e que vendrà grana de rebelion, de revenge.

La força de la paraula es violéncia tanben e mai que mai quand se mescla a tot çò que carreja l'emocion. Mas quand òm se pren a mestrejar aquela paraula, òm pausa la relacion amb l'autre mai amb la doçor de l'èime qu'amb la duretat de la man.

Sèm los primièrs suspreses de descobrir cossí del temps que l'espasa regnava sul monde, los que parlavan occitan aguèron aquela intuicion sublima - coma al primièr rescontre, l'un donèt la flor a l'autre en luòc de lo tuar - en luòc de tustar suls èlms e sus las armaduras metèron dins una forma rigorosa de paraulas de vida.

Pensi qu'avèm aquí l'una de las rasons prigondas que noirisson nòstra fe dins la letra.

Los trobadors, per un exercici d'estil o de mestreja extraordinària del lengatge, pausèron la relacion amb l'autre jos lo signe de la letra e pas mai jos lo del fèrre. Sens cap de nòrma politica impausada per l'espasa, creèron un mòtle per la lenga, institucionalizèron la paraula dins una foncion oficiala : dire a l'autre autra causa que l'òrdre del mèstre.

E mai s'èran mèstres dins l'art de la composicion, lo mot que fargavan èra pas lo que demandava sosmession. Paraulas de mèstres que s'impausavan per un art de viure. L'adesion èra dins la fòrça del modèl ça que la, mas lo modèl remenava, dins lo prigond del que i dintrava, un borbolh de son sentit del monde, una renaissença de son existéncia.

Son los primièrs en Euròpa qu'an cambiat la natura prigonda de las relacions al dintre del grop. Son sortits del camin de fèrre politico-social del temps, an barrutlat dins lo campèstre del còr e an traçat las primièras vias cap a de ciutats sens emperaire. An descobèrt l'autra fàcia del temps, la qu'es pas esclairada pel solelh de las rasons irremediablas, mas la que reçaup la clartat doça de la luna, la d'une adesion venguda del dedins de se.

Se compren alara qu'uèi quora sèm dins la clartat de las evidéncias tecnica-economica-matematicas, se compren que lo cant dels Trobadors nos tòrne parlar.

Avèm besonh d'autra causa que de certituds estatiscadas, avèm besonh d'una autentica relacion que va de delà las rasons.

Dins un país sens nom, dins una lenga sens etiqueta, nòstres aujòls o diguèron pel primièr còp del sègle XI, al sègle XIII.

O avèm demembrat, matracats que sèm estats per la fòrça de las rasons dels autres. Mas avèm gardat al mai prigond, al mai fosc de la palpitacion del còr, lo satgèl de la leiçon, l'emblèma eraldic de la familha : lo culte de la letra.

Se de delà la lei de l'espasa e de la rason aquela paraula a subreviscut, podèm noirir l'espèr que lo monde de l'audio-visual ne veirà pas la fin.

Creators en lenga occitana, deman es dins vòstras mans...

Claudi Molinièr

  

libres

De qué soscas, grand paire ? - Amanç Batut

En mars de 2017 lo jornal Centre Presse dins sa rubrica en lenga occitana Aital òc ! presentava lo libre d'Amanç Batut publicat pel Grelh Roergàs De qué soscas, grand paire ?

Amanç Batut se soven e sosca...

« De qué soscas, grand paire ? » es la debuta d'una cançon de « Los de Sauvatèrra ». Aquí qualques paraulas de la cançon ont lo felen demanda a son papeta : « Conta me, parla me de ton país... »

E lo grand-paire canturleja son conte...

Pèire Godolin - Edicion comentada e traduccion integrala

Sortiguèt en febrièr de 2009 a las edicions Privat lo libre Pèire Godolin. Oeuvres complètes. L'edicion es estada aprestada per Pèire Escudé.

Pèire Godolin – De las annadas 1600 fins 1649 ont morís, de la fin de l’umanisme fins a la començança de la provincializacion, Godolin ten de cantar e de representar l’imatge complèxe e multiple d’una societat tolosana, occitana, francesa, en mutacion complèta.

 
 

cultura, opinions...

Prefaci de Robèrt Lafont a 'La grava sul camin' (IV)

Seguida del prefaci de Robèrt Lafont a La grava sul camin de Joan Bodon, (Edicion de Roergue, Rodés 1988). Part IV.

La debuta es aquí : [Primièra part] - [Segonda part] - [Tresena part]

L'estructura de La grava.

Vene de metre en rapòrt l'expulsion dau temps d'Alemanha e la composicion regulara de La grava.

L'expulsion es un fach de regularitat. Exactament, de circularitat.

Lo capítol Waldenburg que duerp lo libre es, digam-o tornarmai, lo ponch d'acabament dau periòde e trabalh forçat. Lei Rus arriban. Mai lo viatge fins Malarega se fai lentament : i caudrà lei detz capítols.

La segonda partida, consacrada a l'existéncia anteriora de l'Enric, s'acaba, dins lo capítol desen, Partissi, sus la frasa : « Sautèri sul vagon ».

Prefaci de Robèrt Lafont a 'La grava sul camin' (III)

Seguida del prefaci de Robèrt Lafont a La grava sul camin de Joan Bodon, (Edicion de Roergue, Rodés 1988). Part III.

La debuta es aquí : [Primièra part] - [Segonda part]

De La grava a L'evangèli

Èra, la risca, çò qu'avèm dich, testimòni d'escàndol ? Tot comptat, de qué podiá Bodon se'n faire reprovier ? De pas èstre estat « resistent » ? La question me sembla reglada. D'aver presentat leis Alemands dins son umanitat viscuda ? Èra ben çò mendre dins lo restabliment de justícia istorica, en 1956. D'aver denonciat lo « tuar de Bòchas » ? Benlèu que se barrava la via dau succès devèrs una critica encara dominada a senestra per la vulgata comunista. Mai dubrissiá dau meteis còp la via a un retorn sanitós sus se dau entiment francés. De tot biais, lo vesem jamai mesclat ai rebombs d'ideologia de la drecha petainista que mancan pas au començament deis annadas cinquanta. Es, dins l'agach deis Avaironés, un mestre d'escòla de senestra, comunizant, que collabòra a La Voix du Peuple.

 
 

sciéncias e tecnicas

Espaci - Falcon Heavy - An capitat !

Lo dimars 6 de febrièr de 2018 la societat SpaceX capitèt de mandar dins l'espaci la primièra fusada Falcon Heavy dempuèi son spacepòrt de Cap Canaveral en Florida.

Carga utila : lo cabriolet roge cerièisa d'Elon Musk, fondator de la societat. Direccion : Mars o la cencha d'asteroïdas del sistèma solar.

Aquela fusada es la mai poderosa mandada en orbit dempuèi las miticas Saturn del programa american Apollo e l'Energia russa.

Educacion - Lo projècte ERASMUS +

Foguèt a la davalada de 2016 que lo programa ERASMUS + « l'Educacion al Desvolopament Durable dins nòstras lengas » debutèt a l’iniciativa de las conselhièras pedagogicas d’occitan de l’Acadèmia de Montpelhièr.

Pilotat pel Centre interregional de desvolopament de l’occitan (CIRDÒC), lo projècte reünís 7 partenaris a travèrs 4 regions europèas (Occitània, Val d’Aran, Val d’Aosta e Piemont) dins las qualas 6 lengas son parladas : l’occitan, lo francoprovençal, lo catalan, lo francés, l’espanhòl e l’italian.

 
 

politica, economia...

Aude - Escambis occitans al conselh departamental

Lo conselh general del departament d'Aude comunica :

Lo Departament d'Aude vous balha rendètz-vos per una sesilha d'escambis, de discutidas e d'emergéncia collectiva lo dissabte 14 d'abril de 2018, de 9h a 14 h a l'Ostal del Departament, sala Gaston-Deferre, a Carcassona.

L'occitan, aquò's una lenga, unes parlaires, una cultura, femnas e òmes… L'occitan, es nosaus amassa !

Itàlia - Diversitat lingüistica

Dins sas nòvas de novembre de 2017 la Chambra d'Òc propausava un article de Giacomo Lombardo sus l'amassada que se tenguèt a Roma lo 22 de novembre de 2017 al subjècte de las minoritats lingüisticas del país.

Lo tornam publicar çai jos en occitan. Nos informa sus las accions menadas aval.

Diversitat lingüistica en Itàlia : un patrimòni europèu.

Après d’ans d’abséncia lo 22/11/2017, a Roma, lo Departament per los Afars Regionals e las Autonomias organizèt un encontre, portava sus las minoritats lingüisticas e sus l’estat d’aplicacion de la lei 482/99.