partencaUn pauc de pròsa. Sorsa : Armana Prouvençau de 1933, pagina 92. Autor : Louis Bayle.

Lo tèxt, Partença, sembla un exercici literari, una contrafacta, escriura a la mòda de... Qual ? Qualque autor romantic francés de la debuta del sègle XIX ? De notar que sembla, en plen Armana Prouvençau, coma un can dins un jòc de quilhas, entre nhòrlas, recèptas de cosinas versificadas, sornetas de ma grand la bòrnha, galejadas e autras asenadas. Una incongruitat de notar e de legir pel plaser.

Presentam lo tèxt en provençal modèrne.

Partença

Vaicí que, tornarmai, songe a la partença... Lei sièis lòng mes que vène de passar dins la calama atrabalhida de l'ostau son coma un lord mantèu que me vestís e m'entrepacha. Mon jardin tròp pichòt es tot florit de tulipans e de jaussemin, meis arangiers son plen d'aranges, lei lèas familhieras me menan ai ròdes acostumats mai quand lève la tèsta vese entre lei fulhatges sornes lo cèu immense, e, per delai la muralha blanca, cerque la mar.

La mar... Despuei mon darrier viatge, l'ai plus revista. Mon ostau jalosament s'es barrat sus ieu, a recatat ma vida e mei pensadas. E leis oras an passat, e lei jorns, e lei setmanas, l'una après l'una. La mar s'es facha luncha, per ieu, quasi oblidada, indiferenta. La sentiáu viure, pasmens, de l'autre caire de la vila, e dins lei nuechs d'ivèrn l'entendiáu manjar la costiera. Mai ges d'enveja de la retrovar, de banhar mei mans, mon còrs dins son aiga. Ges de desir de niflar l'èr que ven d'ela, cargat de sau e de sentor d'auga. Ai viscut come un monge, ignorent o desdenhós. Sièis mes a-de-reng, mei libres son estat ma sola aventura.

E uei que, tot d'una, sente en ieu la despaciéncia de partir me butar come una saba nòva dins un aubre reviudat, me demande come vai qu'ai poscut tant de temps me tenir d'ela, abandonada. Lo regrèt me ven deis oras perdudas, una amarèssa, e lo desgost de tant d'immobilitat.

Escafament, quietuda egoïsta, seguretat que deprimís e desagrega, amermament. Ai lo sentiment d'un falhida, e la tristèssa e lo desaire d'un renegament.

Tota fervor s'abena dins la solesa, e se pausar, es renonciar.

Mai l'accion es atrivanta, e redèima dei feblèssas.

E la vida, aspra e viventa, la vaquí, fòra l'ostau, amb sei luchas, amb sei gaugs, amb sei jòias...

L'ostau

Partir... quenta reson en ieu ma buta ?

Revène, en pensament, a d'autrei partenças. Totei parieras, au fons, vougudas, soetadas, e totei, pasmens, au darrier moment, grèva d'un regret e decevablas.

L'idèa dei país novèls, dei tèrras urosas, deis isclas desiradas que montan a la lunchor dei mars, tot çò qu'a norrit mon espèra dei darrier jorns, tota ma gaug e ma vòia deslaman.

Mon ostau esmovent, que d'esperieu delaisse, vaquí que sabe plus complir lei gèstes familhiers. Mon ostau esmovent, que d'esperieu delaisse, sieu plus subran qu'un enfant que demanda. Mon ostau esmovent, que d'esperieu delaisse, saràs-ti plus fòrt que ma foliá d'errança ?

A ! sabe ben que partirai, que sieu totjorn partit, maugrat lei chancèlas, maugrat lei dobtanças. E uei encara.

E pasmens, totei lei causas aicí son fidèlas. Lei flors que cada jorn ma maire renovèla englòrian mon estudi, e l'odor de l'estiu es amb elei dins lo membre. Mei mòbles d'acajó son lusents coma de coire e mei libres s'arreguèiran sus lei pòsts.

Dins l'ostau immudable e pasit, tot es òrdre e tot equilibre.

En ieu, un regiscle de passion brutalament m'enaura. Tota armonia es rota. Ma vida, regonfla, bonda en desbòrd. Ma vida, desliura, s'espandís e tringla, inquièta.

Mai l'ostau encara me recata, mon ostau immudable, mon ostau esmovent. E d'aquí ven mon desvari.

Amb tendresa, dins l'estudi me revire. Ma man se pausa sus lo bòsc voluptuós de mei mòbles. Tant de confòrt, tant de luxi que vau quitar, per lo pont dei batèus, per lei vagons dei trins, per lo volant de l'àuto e la cabina de l'avion, per lo vent, per la plueja, per la frech e per la caud, per totes lei incertitudas de ma rota...

Mon ostau familhier, mon ostau esmovent, come l'ora es dolorosa. Cadun dei jorns passats remonta a ma memòria, en lònguei teorias de calama e de clartat. Cadun remonta amb sei gaugs particulieras, amb lei gaugs de l'òbra reguliera e complida.

Amb tendresa me revire, e mei uelhs ragardan chasca causa. Ai coneigut tant de doçor a viure ansin, dins la mieja ombra dei ridèus tirats, dins lo silenci...

E pasmens, mon ostau familhier, mon ostau esmovent, seràs pas plus fòrt que ma foliá d'errança.

Chasca còp, au moment dei partenças, m'as estrassat lo còr ; chasque còp, pasmens, ai partit.

E sabe ben que uei encara...

Louis Bayle

  

libres

Lenga de pelha - Joan-Pau Verdier

Lo libre-CD de Joan-Pau Verdier Lenga de pelha recampa 22 cronicas radiofonicas en version tèxt e àudio.

L'edicion e de la difusion son assegurada per Novelum - IEO Perigòrd al prètz de 12 èuros.

L'autor anima dempuèi vint ans l'emission Meitat-chen, meitat-pòrc cada dimenge sus France-Bleu Perigòrd. Aquí denóncia, en occitan, los absurditats, incoeréncias e autras bestisas de nòstre temps

'La technique ou l'enjeu du siècle' de Jacques Ellul

Jacques Ellul foguèt un dels pensaire màger del fenomèn tecnic al sègle XX. Es dins lo libre La Technique ou l'enjeu du siècle que pel primièr còp presentava sas idèas.

Luènh lo limitar lo fenomèn al las maquinas e a sos aspèctes materials, als espleches, a l'automatizacion dins l'industria, lo prend dins sa globalitat.

Es per el caporal de considerar las tecnicas d'organizacion, d'informacion, de propaganda. Vei lor ròtle sul mond, sus las societats, suls òmes coma fondamental. La tecnica es per el un tot que motla los aparelhs d'Estat, l'economia, las societats e los òmes  ; una clau, l'encastre indefugible per capitar e donc se manténer.

 
 

cultura, opinions...

Puègnautièr - Las Ivernalas de Cabardés

Se debanaràn lo divendres 26 e lo dissabte 27 de genièr Las Ivernalas de Cabardés. L'eveniment es organizat per l'IEO-Aude e lo Servici Cultural de Puègnautièr.

Tres rendètz-vos son al programa  :

Cultura - Tolosa - Convivéncia

Dins sa revista à Toulouse d'octobre/novembre de 2017 la vila de Tolosa presentava, en occitan, una entrevista d'Alem Surre-Garcia. L'article :

« Tolosa foguèt totjorn dubèrta ».

Per melhorar la coesion sociala en vila, la Comuna de Tolosa se vòl apuejar sus las valors portadas per la cultura d’òc. Es lo plan Convivéncia. L’escrivan Alem Surre-Garcia nos detalha son contengut.

 
 

sciéncias e tecnicas

Gastronomia - Manjar d'insèctes

La societat Micronutris basada a Sant Orenç de Gamevila a costat de Tolosa produsís e comercializa dempuèi qualques ans d'insèctes per la consomacion umana.

Mai d'un trentenat de produches son disponibles sus lor botiga en linha aquí. Tre la debuta se son posicionats sus una dralha respectuosa de l'environament. Ciblan los magazins biòs e las espicariás finas.

Automobila - Alpine - La berlineta A110 torna

La marca automobila Alpine, mitica dins las annadas seisantas e setantas, se reviscola amb la produccion d'una novèla A110. Es estada presentada al mes de decembre de 2017.

Los qualques 2 000 exemplaris que preveson de fabricar per lo lançament son estats venduts en tres jorns.

 
 

politica, economia...

Manifestacions del 3 febrièr de 2018

Genièr de 2018, lo Collectiu Occitan organizator de las manifestacions del 3 de febrièr de 2018 per demandar una preséncia mai importanta de la lenga occitana a la television, comunica :

La lenga e la cultura occitanas an un besonh imperatiu, absolut, dins lo mond tal coma es ara, d'aver accès als mèdias de massa e d'en primièr, d'una preséncia « normala » a la television publica.

Es un relai indispensable per tota l'accion educativa e culturala qu'es menada per las associacions.

Eleccions en Catalonha - Lo PNO comunica

Après las eleccions del 21 de decembre de 2017 en Catalonha, lo Partit de la Nacion Occitana comunica :

Eleccions en Catalonha

Lo dijòus 21 de decembre de 2017 unes 5 780 775 electors emai electrices catalans ciutadans de la Generalitat de Catalunya o residents a l’estrangièr èran cridats a las urnas per designar lors deputats al Parlament de Catalonha.

Aquestas eleccions convocadas en aplicacion de l’article 155 de la constitucion coloniala espanhòla de 1978 venián apuèi la declaracion Unilaterala d’Independéncia de Catalonha proclamada lo 27 d’octòbre de 2017 per la majoritat sobeiranista eissida de las eleccions de setembre de 2015.