partencaUn pauc de pròsa. Sorsa : Armana Prouvençau de 1933, pagina 92. Autor : Louis Bayle.

Lo tèxt, Partença, sembla un exercici literari, una contrafacta, escriura a la mòda de... Qual ? Qualque autor romantic francés de la debuta del sègle XIX ? De notar que sembla, en plen Armana Prouvençau, coma un can dins un jòc de quilhas, entre nhòrlas, recèptas de cosinas versificadas, sornetas de ma grand la bòrnha, galejadas e autras asenadas. Una incongruitat de notar e de legir pel plaser.

Presentam lo tèxt en provençal modèrne.

Partença

Vaicí que, tornarmai, songe a la partença... Lei sièis lòng mes que vène de passar dins la calama atrabalhida de l'ostau son coma un lord mantèu que me vestís e m'entrepacha. Mon jardin tròp pichòt es tot florit de tulipans e de jaussemin, meis arangiers son plen d'aranges, lei lèas familhieras me menan ai ròdes acostumats mai quand lève la tèsta vese entre lei fulhatges sornes lo cèu immense, e, per delai la muralha blanca, cerque la mar.

La mar... Despuei mon darrier viatge, l'ai plus revista. Mon ostau jalosament s'es barrat sus ieu, a recatat ma vida e mei pensadas. E leis oras an passat, e lei jorns, e lei setmanas, l'una après l'una. La mar s'es facha luncha, per ieu, quasi oblidada, indiferenta. La sentiáu viure, pasmens, de l'autre caire de la vila, e dins lei nuechs d'ivèrn l'entendiáu manjar la costiera. Mai ges d'enveja de la retrovar, de banhar mei mans, mon còrs dins son aiga. Ges de desir de niflar l'èr que ven d'ela, cargat de sau e de sentor d'auga. Ai viscut come un monge, ignorent o desdenhós. Sièis mes a-de-reng, mei libres son estat ma sola aventura.

E uei que, tot d'una, sente en ieu la despaciéncia de partir me butar come una saba nòva dins un aubre reviudat, me demande come vai qu'ai poscut tant de temps me tenir d'ela, abandonada. Lo regrèt me ven deis oras perdudas, una amarèssa, e lo desgost de tant d'immobilitat.

Escafament, quietuda egoïsta, seguretat que deprimís e desagrega, amermament. Ai lo sentiment d'un falhida, e la tristèssa e lo desaire d'un renegament.

Tota fervor s'abena dins la solesa, e se pausar, es renonciar.

Mai l'accion es atrivanta, e redèima dei feblèssas.

E la vida, aspra e viventa, la vaquí, fòra l'ostau, amb sei luchas, amb sei gaugs, amb sei jòias...

L'ostau

Partir... quenta reson en ieu ma buta ?

Revène, en pensament, a d'autrei partenças. Totei parieras, au fons, vougudas, soetadas, e totei, pasmens, au darrier moment, grèva d'un regret e decevablas.

L'idèa dei país novèls, dei tèrras urosas, deis isclas desiradas que montan a la lunchor dei mars, tot çò qu'a norrit mon espèra dei darrier jorns, tota ma gaug e ma vòia deslaman.

Mon ostau esmovent, que d'esperieu delaisse, vaquí que sabe plus complir lei gèstes familhiers. Mon ostau esmovent, que d'esperieu delaisse, sieu plus subran qu'un enfant que demanda. Mon ostau esmovent, que d'esperieu delaisse, saràs-ti plus fòrt que ma foliá d'errança ?

A ! sabe ben que partirai, que sieu totjorn partit, maugrat lei chancèlas, maugrat lei dobtanças. E uei encara.

E pasmens, totei lei causas aicí son fidèlas. Lei flors que cada jorn ma maire renovèla englòrian mon estudi, e l'odor de l'estiu es amb elei dins lo membre. Mei mòbles d'acajó son lusents coma de coire e mei libres s'arreguèiran sus lei pòsts.

Dins l'ostau immudable e pasit, tot es òrdre e tot equilibre.

En ieu, un regiscle de passion brutalament m'enaura. Tota armonia es rota. Ma vida, regonfla, bonda en desbòrd. Ma vida, desliura, s'espandís e tringla, inquièta.

Mai l'ostau encara me recata, mon ostau immudable, mon ostau esmovent. E d'aquí ven mon desvari.

Amb tendresa, dins l'estudi me revire. Ma man se pausa sus lo bòsc voluptuós de mei mòbles. Tant de confòrt, tant de luxi que vau quitar, per lo pont dei batèus, per lei vagons dei trins, per lo volant de l'àuto e la cabina de l'avion, per lo vent, per la plueja, per la frech e per la caud, per totes lei incertitudas de ma rota...

Mon ostau familhier, mon ostau esmovent, come l'ora es dolorosa. Cadun dei jorns passats remonta a ma memòria, en lònguei teorias de calama e de clartat. Cadun remonta amb sei gaugs particulieras, amb lei gaugs de l'òbra reguliera e complida.

Amb tendresa me revire, e mei uelhs ragardan chasca causa. Ai coneigut tant de doçor a viure ansin, dins la mieja ombra dei ridèus tirats, dins lo silenci...

E pasmens, mon ostau familhier, mon ostau esmovent, seràs pas plus fòrt que ma foliá d'errança.

Chasca còp, au moment dei partenças, m'as estrassat lo còr ; chasque còp, pasmens, ai partit.

E sabe ben que uei encara...

Louis Bayle

  

libres

Pèire Godolin - Edicion comentada e traduccion integrala

Sortiguèt en febrièr de 2009 a las edicions Privat lo libre Pèire Godolin. Oeuvres complètes. L'edicion es estada aprestada per Pèire Escudé.

Pèire Godolin – De las annadas 1600 fins 1649 ont morís, de la fin de l’umanisme fins a la començança de la provincializacion, Godolin ten de cantar e de representar l’imatge complèxe e multiple d’una societat tolosana, occitana, francesa, en mutacion complèta.

Lo cap del camin - Pèire Gogaud

Lo cap del camin es un pichon roman de Pèire Gogaud (Brenac 1912, Carcassonna 1988). Una òbra d'una granda sensibilitat. Sortiguèt en 1973.

L'autor manifèsta aquí una ambicion literaria plan rara en occitan, s'assaja per moment a distòrdre la narracion al servici de son subjècte e capita. Sap, amb intelligéncia, defugir trapèlas e luòcs comuns que son sempre a man de sorgir.

 
 

cultura, opinions...

Sus l'unitat de la lingüistica occitana

En julhet de 2017, a Albi dins l'encastre del XIIen congrès de l'AIEO, Patric Sauzet s'interrogava sus l’unitat de la lingüistica occitana.

Resumit (sorsa AIEO) : Los estudis occitans e particularament la lingüistica occitana son uèi pausats coma un camp especific. L’AIEO i a contribuït centralament e n’a promoguda la qualitat. Nòstra disciplina es pas per tant dispensada de s’interrogar sus son estatut.

Albi - Ligams entre l'occitan e lo catalan

Lo 17 de febrièr lo Centre Occitan Ròcaguda (COR) d'Albi organiza una vesprada dedicada als ligams entre la lenga occitana e la lenga catalana. Presentacion del COR :

Vos convidam lo dissabte 17 de febrièr a 5 oras del vèspre al Centre Occitan Ròcaguda per una descobèrta dels ligams lingüistics e culturals entre l’occitan e lo catalan.

 
 

sciéncias e tecnicas

Espaci - Falcon Heavy - An capitat !

Lo dimars 6 de febrièr de 2018 la societat SpaceX capitèt de mandar dins l'espaci la primièra fusada Falcon Heavy dempuèi son spacepòrt de Cap Canaveral en Florida.

Carga utila : lo cabriolet roge cerièisa d'Elon Musk, fondator de la societat. Direccion : Mars o la cencha d'asteroïdas del sistèma solar.

Aquela fusada es la mai poderosa mandada en orbit dempuèi las miticas Saturn del programa american Apollo e l'Energia russa.

Educacion - Lo projècte ERASMUS +

Foguèt a la davalada de 2016 que lo programa ERASMUS + « l'Educacion al Desvolopament Durable dins nòstras lengas » debutèt a l’iniciativa de las conselhièras pedagogicas d’occitan de l’Acadèmia de Montpelhièr.

Pilotat pel Centre interregional de desvolopament de l’occitan (CIRDÒC), lo projècte reünís 7 partenaris a travèrs 4 regions europèas (Occitània, Val d’Aran, Val d’Aosta e Piemont) dins las qualas 6 lengas son parladas : l’occitan, lo francoprovençal, lo catalan, lo francés, l’espanhòl e l’italian.

 
 

politica, economia...

Lemòtges - Signatura de la convencion per l'ensenhament de l'occitan

Es estada signada a Lemòtges lo 2 de febrièr de 2018 la convencion per lo desvolopament e l'estructuracion de l'ensenhament de l'occitan dins l'acadèmia.

Los signataris son : Daniel Auverlot, rector de l'acadèmia, Alain Rousset, president del conselh regional de Nòva Aquitània e Charline Claveau-Abbadie, presidenta de l'Ofici public de la lenga occitana.

Manifestacions del 3 febrièr de 2018

Genièr de 2018, lo Collectiu Occitan organizator de las manifestacions del 3 de febrièr de 2018 per demandar una preséncia mai importanta de la lenga occitana a la television, comunica :

La lenga e la cultura occitanas an un besonh imperatiu, absolut, dins lo mond tal coma es ara, d'aver accès als mèdias de massa e d'en primièr, d'una preséncia « normala » a la television publica.

Es un relai indispensable per tota l'accion educativa e culturala qu'es menada per las associacions.