Sus la mòrt de Georges Frêche (1938-2010), un article de Jòrdi Chaban dins Lo Lugarn 101 - Auton-ivèrn de 2010 :

Lo "con" demest los autres. Ciutadans de la somission. Aquel personatge politic mediatic aurà marcat sa vila e sa region administrativa, aurà tanben assegurat a la premsa de contengut, a la seguida de mantunas frasas que d'unes dison pichonas. Es un personatge del sistèma de la descentralizacion, sistèma installat per l'esquèrra mitterrandiana, pel plaser d'un autre cap politic occitan, Defferre, e uèi destrusit per l'UMP, per bastir un autre sistèma de la somission francesa d'Occitània. Mas de qué lo personatge aurà daissat a-n-aquel tròç d'Occitània que tòca lo gòlfe per l'Oèst ? la mar nòstra per l'Oèst ?

Arribat a Montpelhièr, lo Gascon del Coserans e escolan albigés e tolzan (un camin occitan que, sovent, mantunes an seguit en Occitània, malgrat totas las cridas al Volèm Viure al País, sense resulta subre los foncionaris reals), aquel Gascon de Lengadòc (sa presidéncia de la CTP s'acabèt amb un discors en occitan de Gasconha, amb la traduccion donada als jornalistas) aurà trapat un encontre malbiaissut amb lo president de l'IEO, un provençal, de l'epòca. Per l'IEO, li voliá bastir un ostalàs modèrne e de la dimension de totes los projectes del Georges Frêche. L'acòrdi es pas estat possible. Qui s'es enganat ? La darrièra intervencion de Georges Frêche subre lo tèma occitan, es estada dins lo discors d'inauguracion del musèu de Narbona. Coma totes los projèctes de Frêche, l'establiment se vòl un motor pel torisme grand per la ciutat, "a l'imatge de la lenga occitana que sabèm pus coma la reviscolar dignament". Aquò espantèt l'auditòri e l'electorat. Lo centralisme dels projèctes montpelhierencs agradava pas en Catalonha del nòrd o dins l'Aude, e ça que la, la dispersion de la moneda del Conselh Regional es equitabla dins aquela region administrativa francesa. Lo Conselh Regional de Lengadòc-Rosselhon donava fòrça per l'occitan e lo catalan. Lo director d'Arrels m'aviá confessat l'importància donada a las estacions localas de Ràdio, Arrels en particular. Jamai un Conselh Regional de Miègjorn-Pirinèus o Aquitània aurà donat tant per una estacion de ràdio. Mas es qu'en Occitània, e Lengadòc especialament, podèm dire qu'avèm una estacion radiofonica autanplan capitada qu'Arrels ? Segur que las subvencions de la Generalitat an tanben ajudat, per aver una estacion sense publicitat e sense lucre.

A Georges Frêche li agradava lo combat, e lo ganhar. Ganhava totas las eleccions localas, e mai la darrièra malgrat totas las campanhas orquestradas per París, al Parti Socialiste Français e estranhament per CDC Catalonha del nòrd per valorizar qui ? Aital li agradavan las Calandretas. Las ajudas per Calandreta en Lengadòc son pro bèlas, e sobretot en avança, per pas costar un cent al budgèt general de la region. Aiçò agrada gaire a l'extrèma esquerrisme installat a l'universitat de Montpelhièr. Es que cal èstre d'esquèrra per ensenhar l'occitan ? O per o defendre ? Georges Frêche èra d'esquèrra e n'aviá lo biais, mas per bastir projèctes fòrts per sa region, se sabiá adobar, el e son equipa.

Lo Parti Socialiste Français lo perturbava, un pauc, leugièrament, l'ajudava mediaticament, dinca a la recenta exclusion, exclusion que l'ajudèt a ganhar melhor, la melhora resulta de totas en 2010. Los ecologistas avián los meteisses problèmas qu'a Bordèu. A Bordèu, los ecologistas èran juristas, a Montpelhièr, èra el lo jurista, professor sortit de l'universitat, gausava dire çò que lo pòble pensava. L'efièch èra sovent contrari a çò que pensava l'elèit recentament installat.

La darrièra marca del jornal Midi Libre serà una fòto e una vidèo de l'entèrrament. Los esquerristas occitanistas avián la costuma de mandar comunicats dempuèi Charenta per lo castigar. Mas dins sa vida politica n'aviá res a fotre, e l'encoratjava a ganhar per sa region e sa vila, dins lo sistèma francés. A segurament fait melhor que Maò, perque, el, èra dins un sistèma concurrencial, la politica de la partidocràcia, e portava resultas electorals a la chinesa o de l'Euròpa de l'Èst, a la populacion li agradava d'entendre l'orator Georges Frêche, los elèits non.

Un Occitan, bèl, demest los autres, es mòrt, aviá lo caractèr que fauta a l'occitanisme per acarar França, e l'occitanisme a pas sabut s’en inspirar.

Jòrdi Chaban - Novembre de 2010

  

libres

Pichons vos vau contar - Aimat Tastaire

L'IEO d'Òlt propausa (2014) lo libre Pichon vos vau contar.

L’autor, Aimat Tastaire, presenta aquí un libre compausat de sièis novèlas pels enfants.

« Ma maire aviá d’istorietas imaginàrias e d’unes còps fantasticas coma l’estranh mercejament d’un fachilièr, l’ajuda a un farfadet nafrat o la visita d’un castèl embreissat ; mas tanben las coquinariás, la maissantisa, o al sens contra, l’amabilitat dels enfants quand o cal dins la vida de cada jorn. »

Istòrias medievalas - Griselda Lozano

Lo dimècres 13 de junh de 2018 al Musèu d'Istòria de Catalonha a Barcelona, Griselda Lozano presentèt lo sieu darrièr libre titolat Istòrias medievalas. Es editat per Larkos.

Aquel libre recampa las contribucions de l'autora al webzine Jornalet. Son de racontes cortets escriches en occitan sus de tematicas istoricas ligadas a l'Edat Mejana.

 
 

cultura, opinions...

Sus la literatura occitana contemporanèa - Joan-Ives Casanòva

A l'escasença del XIen congrès de l'AIEO en 2014, Joan-Ives Casanòva balhèt un conferéncia titolada : Mirau de l'escritura e escritura dau mirau : la literatura occitana de uei.

Tornam publicar aicí un extrach d'aquela dicha. Un tèxt en rompedura amb las visions sovent beatas, superficialas, pauc documentadas de la critica occitana. Sa vision pr'aquò de l'òbra de Joan Bodon, limitada a un aspècte purament formals (la longor de las frasas), sembla un pauc ninòia.

Sus la lexicografia occitana - Joan Thomàs

Dins son libre Lingüistica e renaissentisme occitan (IEO-Edicion, 2006) Joan Thomàs dedica un capítol complet a la lexicografia occitana. Tornam publicar çai jos sa conclusion.

La filiacion en lexicografia. Conclusion.

La primièra conclusion que podèm tirar d'aquel estudi de la lexicografia occitana es d'en primièr l'existéncia d'una tradicion dins la produccion lexicografica. Aquela tradicion inaugurada pel tolosan Jean Doujat se pòt legir al travèrs de las influéncias d'un diccionari sus l'autre, d'un autor sus l'autre. Mas es pas una tradicion de trabalh lexicografic, si que non una tradicion d'imitacion de modèls anteriors – pas totjorn occitans, es lo cas per Laus que s'inspira de diccionaris catalans e de Taupiac que pren lo vocabulari de Martoré – mai o men represes e que dintran dins una negociacion amb l'autor de diccionari. Lo trabalh analitic qu'apareis a la lectura de l'article « taula » mòstra non pas sonca cossí los autors se son copiats e de còps que i a enriquits en mutualizant los diferents apòrts mas subretot cossí son demorats embarrats dins una tradicion del lexic o del glossari.

 
 

sciéncias e tecnicas

Propulsion electrica plasma

Març de 2018. L'agéncia Espaciala Europèa (ESA) ven de realizar los primièrs tèsts d'un motor a propulsion plasma qu'emplega coma gaz l'aire.

La propulsion plasma es, dempuèi qualques ans, emplegada pels satellits. Aquò's una propulsion electrica. Lo gaz utilizat per generar lo plasma es generalament lo xenon, los ions escampats son pro pesuc çò que permet una bona eficacitat del sistèma de propulsion.

Las estacions de taxis de Volocopter

La societat Volocopter basada en alemanha presentèt lo 17 d'abril de 2018 sa concepcion de las infrastructuras de transpòrt urban per dròne de deman : una combinason de Volo-Hubs e de Volo-Ports.

Aqueles se pòdon integrar a las arquitecturas urbanas actualas a mendre còst. Es al torn d'aqueles elements que la societat prevei d'organizar lo sieu servici de taxi volant.

 
 

politica, economia...

Forum occitan de 2018

Los organizators del Forum occitan dich La Dintrada, que se debana cada an dempuèi qualques temps al mes de setembre e que se vòl luòc de reflexion sus l'occitanisme, comunican sus çò que preveson per 2018.

D'en primièr la data. Lo forum, que se vòl ciutadan, pausarà las siás valisas a Tolosa lo 22 de setembre.

París - Roergue - Gastronomia

Ven de se dubrir (fin de 2017) en Illa de França un supermercat Les Halles de l'Aveyron dedicat als produches roergats. Es la cooperativa Unicor qu'es a l'origina del projècte.

Es localizat a Saint-Gratien en Val d'Oise.

Aquò's pas la primièra estructura d'aquela mena. Les Halles de l'Aveyron d'Herblay, totjorn en Val d'Oise, permetan ja als parisencs de s'aprovisionar en produches de qualitat dempuèi 2014. Lor primièr magazin dubriguèt a Rodés en 2008.