Un article de Joan Fourié dins Canta grelh - Numèro 47 - 2001 :

Novèlas occitanas - Libres novèls

La colleccion literària del Grelh Roergàs s’espessís cada an de qualque títols, çò que ne fa, als jorns de uèi, una de las mai ancianas e de las mai ricas dins le domèni occitan. Es dins aquela amira que, l’estiu passat [2000], tres libres novèls venguèron s’apielar a la tièra jà existenta.

Amb le primièr (La barita de Pessens - Marc Loupias - raconte amb traduccion francesa - 91 paginas), descobrissèm que le terraire roergàs es pas unicament un airal vodat a l’agricultura e a la produccion de carn, de lait o de fromatge. L’industria i aviá sa plaça e, sens parlar de las minas de La Sala, d’autres sites existissián. Atal ne foguèt de la barita de Pessens que Marc Loupias nos explicita menimosament dins un libròt d’un centenat de paginas amb una fòrta contribucion fotografica. Aquesta pèira blancassa e pesuga, un còp empolverida e tractada, serviguèt mai que mai dins la fabricacion de pinturas e de betons. Una usina siaguèt en servici pendent quitament un sègle e faguèt viure un ramat de familhas, dont la de l’autor. Sénher Loupiàs coneis a fons le sieu subjècte e nos liura aquí una mena de monografia ont l’aspècte uman es pas escafat. Se servís per aquò d’una bona lenga, çò que balha a son testimòni un caractàri unic, ont le viscut pren le pas sus las donadas economicas. Un libre instructiu e de bon legir.

Se las poesias pateses del paire Vernhet (Père Vernhet : Poésies patoises, trad. fr. en regard 77 paginas) mòstran pas una granda originalitat, almens an lo meriti de l’autenticitat. Lo brave monde d’Agen-d’Avairon tastarà de segur coma se deu aquelas cronicas rimadas, rebat preciós de çò qu’èra la vida locala a sègle XIX. D’efèit, Pèire Vernhet (1806-1878), a l’encòp païsan e regent d’escòla, jòga sovent al filosòf de cloquièr e al pintre intimiste d’une societat rurala dont nos restituís retrats e estats d’ama dins un occitan de bona tenguda mirgalhat de mòts e d’expressions dreit venguts de la font populara. Un autor gaire conegut qu’èra pas inutile, ça que la, de sortir del debrembièr.

Les racontes d’Enric Mouly agrumelats dins Mas espingadas, (tresena edicion, illustracions de Carles Mouly - 172 paginas) pareguts pel primièr còp en 1933 e dont la segonda edicion siaguèt lèu agotada, èran dempuèi bèl brieu fòrça malaisit de desnisar per le que ne voliá legir tant seriá qu’un escapolon. Dins aquel agradiu recuèlh de remembres d’una enfança al contacte de la natura e d’una ruralitat prigondament enrasigadas dins un flòc d’abitudas e de tradicions, trapam, non solament çò que farguèt, al fial de las annadas, l’ama e le còrs de l’autor, mas tanben un tablèu esmovent d’un biais de viure qu’existís pas mai. Le libre d’E. Mouly, coma una bona part de los qu’escalciguèt, s’aparenta subretot a un testimòni socioliogic e pren quitament valor de document istoric. L’idèa de le tornar editar èra donc de las bonas e podèm pas que benastrugar le Grelh Roergàs (e tan mai los qu’ajudèron a finançar l’estampatge) de nos aver porgit aquesta version novèla ondrada de dessenhs de Carles Mouly, filh de l’autor. Avèm aquí recampada una brava pagina sus l’existéncia del pichon pòble e sus las motivacions que menèron Enric Mouly a s’adralhar sul camin rocassut del militantisme occitan. Una vertadièra litson de causas e un plaser renovelat de se sadolhar d’una pròsa chucosa e clara qu’a servat tot son poder d’evocacion.

Joan Fourié - Majoral del Felibrige

  

libres

De qué soscas, grand paire ? - Amanç Batut

En mars de 2017 lo jornal Centre Presse dins sa rubrica en lenga occitana Aital òc ! presentava lo libre d'Amanç Batut publicat pel Grelh Roergàs De qué soscas, grand paire ?

Amanç Batut se soven e sosca...

« De qué soscas, grand paire ? » es la debuta d'una cançon de « Los de Sauvatèrra ». Aquí qualques paraulas de la cançon ont lo felen demanda a son papeta : « Conta me, parla me de ton país... »

E lo grand-paire canturleja son conte...

Pèire Godolin - Edicion comentada e traduccion integrala

Sortiguèt en febrièr de 2009 a las edicions Privat lo libre Pèire Godolin. Oeuvres complètes. L'edicion es estada aprestada per Pèire Escudé.

Pèire Godolin – De las annadas 1600 fins 1649 ont morís, de la fin de l’umanisme fins a la començança de la provincializacion, Godolin ten de cantar e de representar l’imatge complèxe e multiple d’una societat tolosana, occitana, francesa, en mutacion complèta.

 
 

cultura, opinions...

Prefaci de Robèrt Lafont a 'La grava sul camin' (IV)

Seguida del prefaci de Robèrt Lafont a La grava sul camin de Joan Bodon, (Edicion de Roergue, Rodés 1988). Part IV.

La debuta es aquí : [Primièra part] - [Segonda part] - [Tresena part]

L'estructura de La grava.

Vene de metre en rapòrt l'expulsion dau temps d'Alemanha e la composicion regulara de La grava.

L'expulsion es un fach de regularitat. Exactament, de circularitat.

Lo capítol Waldenburg que duerp lo libre es, digam-o tornarmai, lo ponch d'acabament dau periòde e trabalh forçat. Lei Rus arriban. Mai lo viatge fins Malarega se fai lentament : i caudrà lei detz capítols.

La segonda partida, consacrada a l'existéncia anteriora de l'Enric, s'acaba, dins lo capítol desen, Partissi, sus la frasa : « Sautèri sul vagon ».

Prefaci de Robèrt Lafont a 'La grava sul camin' (III)

Seguida del prefaci de Robèrt Lafont a La grava sul camin de Joan Bodon, (Edicion de Roergue, Rodés 1988). Part III.

La debuta es aquí : [Primièra part] - [Segonda part]

De La grava a L'evangèli

Èra, la risca, çò qu'avèm dich, testimòni d'escàndol ? Tot comptat, de qué podiá Bodon se'n faire reprovier ? De pas èstre estat « resistent » ? La question me sembla reglada. D'aver presentat leis Alemands dins son umanitat viscuda ? Èra ben çò mendre dins lo restabliment de justícia istorica, en 1956. D'aver denonciat lo « tuar de Bòchas » ? Benlèu que se barrava la via dau succès devèrs una critica encara dominada a senestra per la vulgata comunista. Mai dubrissiá dau meteis còp la via a un retorn sanitós sus se dau entiment francés. De tot biais, lo vesem jamai mesclat ai rebombs d'ideologia de la drecha petainista que mancan pas au començament deis annadas cinquanta. Es, dins l'agach deis Avaironés, un mestre d'escòla de senestra, comunizant, que collabòra a La Voix du Peuple.

 
 

sciéncias e tecnicas

Espaci - Falcon Heavy - An capitat !

Lo dimars 6 de febrièr de 2018 la societat SpaceX capitèt de mandar dins l'espaci la primièra fusada Falcon Heavy dempuèi son spacepòrt de Cap Canaveral en Florida.

Carga utila : lo cabriolet roge cerièisa d'Elon Musk, fondator de la societat. Direccion : Mars o la cencha d'asteroïdas del sistèma solar.

Aquela fusada es la mai poderosa mandada en orbit dempuèi las miticas Saturn del programa american Apollo e l'Energia russa.

Educacion - Lo projècte ERASMUS +

Foguèt a la davalada de 2016 que lo programa ERASMUS + « l'Educacion al Desvolopament Durable dins nòstras lengas » debutèt a l’iniciativa de las conselhièras pedagogicas d’occitan de l’Acadèmia de Montpelhièr.

Pilotat pel Centre interregional de desvolopament de l’occitan (CIRDÒC), lo projècte reünís 7 partenaris a travèrs 4 regions europèas (Occitània, Val d’Aran, Val d’Aosta e Piemont) dins las qualas 6 lengas son parladas : l’occitan, lo francoprovençal, lo catalan, lo francés, l’espanhòl e l’italian.

 
 

politica, economia...

Aude - Escambis occitans al conselh departamental

Lo conselh general del departament d'Aude comunica :

Lo Departament d'Aude vous balha rendètz-vos per una sesilha d'escambis, de discutidas e d'emergéncia collectiva lo dissabte 14 d'abril de 2018, de 9h a 14 h a l'Ostal del Departament, sala Gaston-Deferre, a Carcassona.

L'occitan, aquò's una lenga, unes parlaires, una cultura, femnas e òmes… L'occitan, es nosaus amassa !

Itàlia - Diversitat lingüistica

Dins sas nòvas de novembre de 2017 la Chambra d'Òc propausava un article de Giacomo Lombardo sus l'amassada que se tenguèt a Roma lo 22 de novembre de 2017 al subjècte de las minoritats lingüisticas del país.

Lo tornam publicar çai jos en occitan. Nos informa sus las accions menadas aval.

Diversitat lingüistica en Itàlia : un patrimòni europèu.

Après d’ans d’abséncia lo 22/11/2017, a Roma, lo Departament per los Afars Regionals e las Autonomias organizèt un encontre, portava sus las minoritats lingüisticas e sus l’estat d’aplicacion de la lei 482/99.