A prepaus d'Arsèni Vermenosa un article de Cristian Rapin - Lo Lugarn - Numèro 102 - 2011

Arsne-VermenouzeArsèni Vermenosa nasquèt en 1850 a Vièlhas d’Itrac dins lo país cantalés e i moriguèt en 1910. Negociant de son mestièr foguèt lo fondator e lo primièr president de l’Escòla Auvernhata e en 1900, las instàncias del Felibritge lo faguèron Majoral. Aquo’s de cap a 1879 que mandèt a L’Avenir du Cantal sos primièrs ensages occitans. Sos principals recuèlhs poetics en occitan son Flour de Brousso (Flor de Brossa) paregut en 1896 e Jous la cluchado (Jos la clujada) que sortiguèt en 1909.

Vermenosa mestrejava perfèctament sa lenga mas ne tirava pas de segur, tot çò qu’un public modèrne ne podiá esperar. Son òbra es facha d’un ensemble de tablèus convencionals, de contes d’almanac, de tèmas felibrencs. Se destaca ça que la de la produccion de l’epòca e de son discípol Loís Delhostal (1877- 1933) per una preocupacion latenta tocant a l’avenir de son pòble, de sa lenga, del país d’òc. Se sentís que li arriba de rebutar sas aspiracions a mai de libertat, non pas per crenta del nacionalisme francés que las ideologias parisencas n’èran embegudas, mas puslèu perque se sentissiá pas a l’unisson dels poètas nombroses que se fasián ausir en lenga nòstra e que volián pas o sabián pas traspassar l’encastre de la pichona patria e de la somission a París. Aquò empacha pas que, de temps en temps, daisse parlar son còr e que vòlga promòure çò que sona la libertat. Mas quina libertat ? Es aquela libertat abstracha e fosca pregada pels primadièrs ? Es la libertat individuala de l’anarquisme o la libertat sociala tala coma la concebián los tenents de la Sociala ?

Se legissèm plan lo poèma Viva la libertat que data de 1908 e que donam çai-jos, podèm afortir que, un pauc en despièch de se meteis, Vermenosa alarga considerablament aquel concèpte de libertat que fins a son epòca fasiá partida de la pròsa incantatòria dels tribuns mas anava pas al delà. Lo nacionalisme occitan se deurà rementar qu’un autor cantalés a escrich en plena temporada de renadiu del imperialisme francés : “Cada pòble a lo dever de se quilhar.” Tanplan poiriam escriure en letras d’aur los vèrses que seguisson e que se deurián legir a l’escasença de tota manifestacion revendicativa :

La libertat d’escriure
E de parlar sa lenga
Se deu pas demandar jamai
Se deu pas demandar, enfants
Cau que se prenga
Sens dire a degun « Se vos plai »

Dins un país que la presa de consciència foguèsse estada generala, aqueles vèrses aurián agut un resson enòrme. Es ja estonant que dins una societat alienada fins a l’òssa, un escrivan coma l’Arsèni Vermenosa aja agut una longa descendència. Es plan verai que raça raçeja. Fins ara, una critica literària embarrada dins lo formalisme a daissat de costat las manifestacionsn nacionalistas o paranacionalistas occitanas o al melhor las a minorizadas.

Caldriá saber far la triada entre las incantacions sens lendeman de fin de taulejada e los clams que montan de las melhoras voses del pòble e que mòstran que, malgrat l’influència nefasta dels mèdias institucionals, i a encara quicòm que bolh dins lo metal.

Cristian Rapin

Viva la libertat (1908) d'Arsèni Vermenosa :

Vos pòrte lo salut, fraires
E l’abraçada larja
Dels òmes del Cantau
Car la flor felibrenca
Auèi s’es enraiçada
E florís dins lo País Naut
I florís e i grana
E se prestatz l’ausida
Quand lo vent bufa de val Plomb
L’entendretz retronir
Car la cabreta polida que canta
E bronzís en amont
L’ama auvernhata n’es pas enquèra
Al cementèri
Entre las pòsses del taüc
Sa florison n’es pas
Un darrièr revertèri
E son parlar n’es pas defunt
Les nèicis e les coards
An ben dich qu’èra mòrta
Mès n’an pas dicha la vertat
L’ama auvernhata viu
E poderosa e fòrta
Vòu conquistar sa libertat
E del Miègjorn
E de la raça miegjornala
S’ausirà pas sonar lo clar
Tan que si quilharà
Nòstra Auvèrnha immortala
Coma un barri dins lo cièu clar
Barri de ròcs-ferraus
E de montanhas nautas
Gardat per dels mascles de cur
Qu’an de la borra espessa
E rufa sus las gautas
La cresta roja e lo cap dur
Volèm, del fièr Cantau
Dusca la mar Latina (Miegtèrrana)
E de la Lèira al flòc tremòu
Endusc’als Pirenèus
Qu’alongan lor esquina
Jos l’ardent solelh espanhòu
De las Aupas dusca l’ocean bramaire
Que brumeja delai Bordèu
Volèm totes parlar
La vièlha lenga-maire
A mai la parlarem, per Dieu !
Aquò d’aquí, Mistral
Nòstre rei de Provença
O vòu, o crida, z’afortís
E tot bon miègjornal
Que o ditz pas, o pensa
L’Auvèrnha o pensa e o ditz
Per sa lenga e per sas costumas
Cada pòble a lo dever de se quilhar
E n’es qu’un bastard
Sens estelas de sang nòble
Lo que se’n laissa despolhar
La libertat d’escriure
E de parlar sa lenga
Se deu pas demandar jamai
Se deu pas demandar, enfants
Cau que se prenga
Sens dire a degun : Se vos plai
Lo Miègjorn !
Agachatz, fraires, aquelas planas
Quò’s pas solament lo Carcin
Les nòstres puègs, amont
Quilhan lors fièras banas
En aval, quò’s lo Lemosin
Pus bas, pus lònh, bèlcòp pus lònh
Quò’s la Gasconha
Ont la granda vinha espelís
E coma amb un riban d’argent
Nòstra Dordonha
Nos estaca a aquel país
Sèm en Lengadòc
E de la nauta terrassa
D’aqueste antique Castelnau
Ieu brinde de tot cur
Als òmes de ma raça
A tot lo país miegjornau !

  

libres

De qué soscas, grand paire ? - Amanç Batut

En mars de 2017 lo jornal Centre Presse dins sa rubrica en lenga occitana Aital òc ! presentava lo libre d'Amanç Batut publicat pel Grelh Roergàs De qué soscas, grand paire ?

Amanç Batut se soven e sosca...

« De qué soscas, grand paire ? » es la debuta d'una cançon de « Los de Sauvatèrra ». Aquí qualques paraulas de la cançon ont lo felen demanda a son papeta : « Conta me, parla me de ton país... »

E lo grand-paire canturleja son conte...

Pèire Godolin - Edicion comentada e traduccion integrala

Sortiguèt en febrièr de 2009 a las edicions Privat lo libre Pèire Godolin. Oeuvres complètes. L'edicion es estada aprestada per Pèire Escudé.

Pèire Godolin – De las annadas 1600 fins 1649 ont morís, de la fin de l’umanisme fins a la començança de la provincializacion, Godolin ten de cantar e de representar l’imatge complèxe e multiple d’una societat tolosana, occitana, francesa, en mutacion complèta.

 
 

cultura, opinions...

Prefaci de Robèrt Lafont a 'La grava sul camin' (IV)

Seguida del prefaci de Robèrt Lafont a La grava sul camin de Joan Bodon, (Edicion de Roergue, Rodés 1988). Part IV.

La debuta es aquí : [Primièra part] - [Segonda part] - [Tresena part]

L'estructura de La grava.

Vene de metre en rapòrt l'expulsion dau temps d'Alemanha e la composicion regulara de La grava.

L'expulsion es un fach de regularitat. Exactament, de circularitat.

Lo capítol Waldenburg que duerp lo libre es, digam-o tornarmai, lo ponch d'acabament dau periòde e trabalh forçat. Lei Rus arriban. Mai lo viatge fins Malarega se fai lentament : i caudrà lei detz capítols.

La segonda partida, consacrada a l'existéncia anteriora de l'Enric, s'acaba, dins lo capítol desen, Partissi, sus la frasa : « Sautèri sul vagon ».

Prefaci de Robèrt Lafont a 'La grava sul camin' (III)

Seguida del prefaci de Robèrt Lafont a La grava sul camin de Joan Bodon, (Edicion de Roergue, Rodés 1988). Part III.

La debuta es aquí : [Primièra part] - [Segonda part]

De La grava a L'evangèli

Èra, la risca, çò qu'avèm dich, testimòni d'escàndol ? Tot comptat, de qué podiá Bodon se'n faire reprovier ? De pas èstre estat « resistent » ? La question me sembla reglada. D'aver presentat leis Alemands dins son umanitat viscuda ? Èra ben çò mendre dins lo restabliment de justícia istorica, en 1956. D'aver denonciat lo « tuar de Bòchas » ? Benlèu que se barrava la via dau succès devèrs una critica encara dominada a senestra per la vulgata comunista. Mai dubrissiá dau meteis còp la via a un retorn sanitós sus se dau entiment francés. De tot biais, lo vesem jamai mesclat ai rebombs d'ideologia de la drecha petainista que mancan pas au començament deis annadas cinquanta. Es, dins l'agach deis Avaironés, un mestre d'escòla de senestra, comunizant, que collabòra a La Voix du Peuple.

 
 

sciéncias e tecnicas

Espaci - Falcon Heavy - An capitat !

Lo dimars 6 de febrièr de 2018 la societat SpaceX capitèt de mandar dins l'espaci la primièra fusada Falcon Heavy dempuèi son spacepòrt de Cap Canaveral en Florida.

Carga utila : lo cabriolet roge cerièisa d'Elon Musk, fondator de la societat. Direccion : Mars o la cencha d'asteroïdas del sistèma solar.

Aquela fusada es la mai poderosa mandada en orbit dempuèi las miticas Saturn del programa american Apollo e l'Energia russa.

Educacion - Lo projècte ERASMUS +

Foguèt a la davalada de 2016 que lo programa ERASMUS + « l'Educacion al Desvolopament Durable dins nòstras lengas » debutèt a l’iniciativa de las conselhièras pedagogicas d’occitan de l’Acadèmia de Montpelhièr.

Pilotat pel Centre interregional de desvolopament de l’occitan (CIRDÒC), lo projècte reünís 7 partenaris a travèrs 4 regions europèas (Occitània, Val d’Aran, Val d’Aosta e Piemont) dins las qualas 6 lengas son parladas : l’occitan, lo francoprovençal, lo catalan, lo francés, l’espanhòl e l’italian.

 
 

politica, economia...

Aude - Escambis occitans al conselh departamental

Lo conselh general del departament d'Aude comunica :

Lo Departament d'Aude vous balha rendètz-vos per una sesilha d'escambis, de discutidas e d'emergéncia collectiva lo dissabte 14 d'abril de 2018, de 9h a 14 h a l'Ostal del Departament, sala Gaston-Deferre, a Carcassona.

L'occitan, aquò's una lenga, unes parlaires, una cultura, femnas e òmes… L'occitan, es nosaus amassa !

Itàlia - Diversitat lingüistica

Dins sas nòvas de novembre de 2017 la Chambra d'Òc propausava un article de Giacomo Lombardo sus l'amassada que se tenguèt a Roma lo 22 de novembre de 2017 al subjècte de las minoritats lingüisticas del país.

Lo tornam publicar çai jos en occitan. Nos informa sus las accions menadas aval.

Diversitat lingüistica en Itàlia : un patrimòni europèu.

Après d’ans d’abséncia lo 22/11/2017, a Roma, lo Departament per los Afars Regionals e las Autonomias organizèt un encontre, portava sus las minoritats lingüisticas e sus l’estat d’aplicacion de la lei 482/99.