lengas-e-traduccion24/09/15 - Lo site del Washington Post propausa un article [ligam] sul futur de las lengas. De notar una mapa que representa los ligams interlengas en foncion de las traduccions fachas d'una lenga a l'autra.

auceu-libreSus l'editor L'Aucèu Libre un article de Sèrgi Bec dins la revista OC numèro 78, ivèrn de 2005-2006.

L'Aucèu Libre a pres son vam en publicant de pichòtas pèrlas de tèxtes poetics en provençau Pau Martin-Granel es mètge e cercaire en micròbiologia dins un institut parisenc. Aquò non l'empachèt de perseguir son vièlh pantais : s'encorporar dins la pèu d'un editor, pichon que siá. E un bèu jorn ò una bèla nuech, per se cambiar leis idèas coma ditz, decidiguèt de transformar aqueu vièlh pantais en una joina realitat. Calinhaire « dau provençau e dau lengadocian », çò ditz encara (a d'estacas dins lo Gard) e subretot de la poesia, vaquí que eu n'enrega lei dralhas. En març de 2003, donèt vam ais edicions associativas de L'Aucèu Libre.

Sèrgi Viaule sul site del Jornalet nos presenta Joan Sabin, ne far la descripcion. Descripcion que pren la forma d'una pichòta satira plena de justessa. De legir.

estatua-taur-laguioleUn article d'André Valadier dins la revista Canta Grelh numèro 98, pagina 23.

Una lagrema dins l'uèlh del brau

Un còp èra, dins una bòria qu'èra de las pus nautas sus l'Aubrac, i aviá un boriaire que, dins tot lo país, èra fòrt renommat. Tota sa vida, aquel brave òme aviá tengut lo pus brave cabal que pòsca èstre. Èran cranes, sos parelh de buòus, quand, enrubanats per Pascas, se presentavan cada an, e totjorn lo pus grases, los pus lusents, los pus pesucs. Quand èran al jo, polits, galhards, plan banats e apariats, se repetavan e repetavan la vacada e la contrada d'ont èran sortits. La prima, quand èran aserbats, sortián de l'estable e rebordelavan, lèstes e pèlmudats. Nòstre òme coneissiá tot de las originas e de la seguèla de cada bèstia, de cada nom e de cada mena de son estable.

entre-les-brasUn reflexion del Rondinaire, dins lo Centre Presse del 10 de mai de 2015, sus dos jòcs de mots que foncionan en francés amb l'accent "francés", mas pas en francés amb l'accent occitan. Reflexion que nos tòrna rapelar que los occitans... e ben ! son occitans ! De notar que los jòcs de mots en question s'apiejan sus dos noms de familha - Lapeyre e Bras - que son d'origina occitana.

partencaUn pauc de pròsa. Sorsa : Armana Prouvençau de 1933, pagina 92. Autor : Louis Bayle.

Lo tèxt, Partença, sembla un exercici literari, una contrafacta, escriura a la mòda de... Qual ? Qualque autor romantic francés de la debuta del sègle XIX ? De notar que sembla, en plen Armana Prouvençau, coma un can dins un jòc de quilhas, entre nhòrlas, recèptas de cosinas versificadas, sornetas de ma grand la bòrnha, galejadas e autras asenadas. Una incongruitat de notar e de legir pel plaser.

Presentam lo tèxt en provençal modèrne.

Un tèxt de la revista Canta Grelh numèro 102, pagina 16.

Lo Milhàs - Al jorn de uèi, lo masèl se fa pas gaire dins lo campèstre, mas se prepara encara los confits de guits [o rits] o d'aucas. Es l'escasença de far lo milhàs dins de pairòls ont an cuèch los talhons de guit, un biais de netejar lo pairòl e de far mai onchós lo milhàs.

tresorUn article de Ives Roqueta (junh de 1998). Sorsa : Lo Lugarn numèro 86/87, 2004.

Ives Roqueta analisa aicí las òbras que Mistral compausèt a la fin de sa vida : Lou Tresor dóu Felibrige, Calendau, La Countesso.

 

rrrrrr-Un article de Jacme Taupiac dins Lo Diari numèro 26, estiu de 2015.

Un jove occitanista qu’aviá l’ambicion de "reconquistar l’empèri de sa lenga" - coma disiá Mistral - e que i es arribat magnificament, del moment que parla e escriu un plan bon occitan, me disiá, a Tolosa, lo dimècres 12 de novembre de 2014, que s’i perdiá dins la realizacion de l’èrra apicala. Sabiá que i a l’èrra apicala simpla que se fa amb un sol batement del cap de la lenga e l’èrra apicala multipla que se far amb tres o quatre, coma en catalan e castelhan. Mas, sabiá pas exactament quora se fa l’èrra simpla, coma dins lo mot ara, e quora se fa l’èrra multipla, coma dins lo mot la tèrra. Aicí la realitat de la distribucion de las doas menas d’èrra dins un grand airal plan central en Occitània.

temps-tresExtrach de Temps tres de Robèrt Lafont (Trabucaire, 1991, pagina 194). L'autor aicí discutís lo rapòrt sovent conflictual que i a, entre : d'un costat la necessitat (per la salvar) de normar la lenga en situacion de diglossia ; e de l'autre lo desir dels locutors d'afortir una autenticitat, una identitat locala, via la lenga. Met en relèu la trapèla qu'aquel conflicte recaup. Trapèla que d'unes, se disent aparaires de la lenga nòstra, se son pres d'a fons pel morre. Robèrt Lafont nos avertís : « lo poder d'Estat [aquí] tròba un terren favorable per enebir una recuperacion. »

Aquí çò que Paul Voet, dins son conte Lo Catonièra (Grelh Roergàs, 1980, Rodés), fa dire a Flavin lo cantalés, un dels personatges :

« Vesètz, Pièril, la lenga d'òc es ma lenga mairala. M'a bressat quand èri enfant, m'a tengut la man dins la dralha de còps escalabrosa de ma vida, e ara, dins lo vielhum, me rescalfa lo còr. Cresi de bon que, per un occitan, lo francés es la lenga oficiala, la lenga dels afars, la lenga de l'argent, la que cal apréner a l'escòla per s'enauçar e venir qualqu'un. Mas, que siague ric o paure, banquièr o pelhaire, un occitan pòt pas èstre aürós se renèga sa lenga. Al contrari, quand a enveja d'un pauc de bonaür, dubrís sa fenèstra per respirar l'aire reviscolant del país e tòrna a sa lenga mairala. Òc, la lenga nòstra es lo grelh que canta dins lo campèstre, es la catonièra ont passam per nos escapar e cambadejar, l'èime regaudit, luènh de las fotraladas d'un monde de cabordissa e de misèria. »

lo-libre-del-causseUn article de Patric Revellat sus l'òbra de Paul Gayraud extrach de la revista Canta Grelh numèro 36, de junh 1998. Tèxt reeditat dins lo libre Los bilhets del repotegaire Grelh Roergàs, 2013, pagina 21.

Lo 23 de març de 1994, a l'encontrada de la prima, nos quitava pels Aliscamps paradisencs un dels melhors escrivans en lenga d'òc d'aquela fin de sègle, nòstre amic Paul Gayraud, mèstre d'òbra del Felibrige.

Nascut a Severac lo Castèl, en 1898, d'un paire peirièr e d'una maire modista-capelièira, manjava doncas sos 96 ans ; totjorn drech coma un I e l'esperit ponchut coma un fus, sonque l'ausida e, mai que mai, la vista lo fasián patir. Pr'aquò, èra estat grèvament macat dins sa carn a la guèrra de 1914-1918 ; i perdeguèt lo braç drech, remplaçat per una protèsa que lo faguèt escaissar : "Pata de fèrre" dins l'encontrada de Severac e de Vimenet ont teniá un ostal, lo de sa mameta mairala. L'avián ben chafrat, tanben "Lo Repotegaire" rapòrt qu'èra bravament recapi e franc de paraula. Aquò l'empachèt pas de tornar préner las armas pendant la guèrra de 1939-1945, dins la Resisténcia e lo quite Maquís, amb de joves, afogat que n'èra tanben, coma eles ; tal ponch la guèrra acabada, publiquèt Le Commandant René, maquisard de l'Aveyron, en 1945, puèi La Guèrra du Brassard, Maquis du Rouergue, en 1946, en dos libronèls ont caupon fòrças entresenhas a prepaus de la Resisténcia en Roergue.

cancon-de santa-feUn article de la revista La Cigalo Narbouneso (abril de 1927, pagina 49). Autor : P. Albarel. Ortografia modernizada.

La cançon de Santa Fe d'Agen

La Cançon de Santa Fe d'Agen es un dels pus ancians monuments de nòstra lenga miègjornala que remonta al mitan del sègle XI. La primièra mencion d'aquel poèma se trapa dins un libre del sègle XVI, de Claude Fauchet : Recueil de l'origine de la langue et poésie françoise, ryme et roman (París, 1581). Claude Fauchet ne dona qualques vèrses que Raynouard a mesís dins son libre : Choix des Poésies originales des Troubadours, en 1817. Es en 1901 que lo manuscrit siaguèt descobèrt per M. lo doctor Leite de Vasconcellos, conservador de la Bibliotèca Nacionala de Lisbona, dins la Biblotèca de l'Universitat de Leyde. M. Antòni Thomas, de París, a estudiat aquela cançon e n'a donat una edicion amb traduccion francesa1. M. Ernest Hoepffner, professor a l'Universitat de Strasborg, en collaboracion amb M. P. Alfaric, ven de ne faire un novèl estudi que sarà complèt dins dos gròsses volums dont, pel moment, lo primièr sol a espelit2.

magna-cartaLo 15 de junh de 2015, en Granda Bretanha, se fèstejava lo 800en anniversari de la Magna Carta.

Lo tèxt signat lo 15 de junh de 1215 es vengut lo simbòl de la preservacion de las libertat fondamentalas. Lo tèxt limitava lo poder del Rei John (King John) sus la noblessa del temps. Establiguèt las basas de la democracia parlamentària e dels dereches de l'òme, afortiguèt la supremacia de la lei, limitèt l'arbitrari reial.

paises-occitaniaSul site Jornalet.com Jean-Charles Valadier propausa una mapa dels parçans d'Occitània [la mapa]

L'IEO de Roergue-Naut comunica (prima de 2015) :

joseph-vayletQuand defuntèt en 1982, lo poèta-felibre Joseph Vaylet laissèt una òbra de las bèlas : un vintenat d’obrages en francés e en occitan, un grop folcloric, un musèu de las arts e tradicions popularas e sa bibliotèca. Per testament, doas associacions (Amics del musèu e Amics de J.V.) siaguèron cargadas de conservar la bibliotèca e de contunhar l’òbra d’edicion. Los libres son estats repertoriats e conservats dins de bonas condicions dins las ancianas presons d’Espaliu. Mai de 6 000 obratges en francés, un milierat de libres en occitan e un molon de revistas e de jornals occitans de totes los caires d’Occitània.

A prepaus d'Arsèni Vermenosa un article de Cristian Rapin - Lo Lugarn - Numèro 102 - 2011

Arsne-VermenouzeArsèni Vermenosa nasquèt en 1850 a Vièlhas d’Itrac dins lo país cantalés e i moriguèt en 1910. Negociant de son mestièr foguèt lo fondator e lo primièr president de l’Escòla Auvernhata e en 1900, las instàncias del Felibritge lo faguèron Majoral. Aquo’s de cap a 1879 que mandèt a L’Avenir du Cantal sos primièrs ensages occitans. Sos principals recuèlhs poetics en occitan son Flour de Brousso (Flor de Brossa) paregut en 1896 e Jous la cluchado (Jos la clujada) que sortiguèt en 1909.

Vermenosa mestrejava perfèctament sa lenga mas ne tirava pas de segur, tot çò qu’un public modèrne ne podiá esperar. Son òbra es facha d’un ensemble de tablèus convencionals, de contes d’almanac, de tèmas felibrencs. Se destaca ça que la de la produccion de l’epòca e de son discípol Loís Delhostal (1877- 1933) per una preocupacion latenta tocant a l’avenir de son pòble, de sa lenga, del país d’òc. Se sentís que li arriba de rebutar sas aspiracions a mai de libertat, non pas per crenta del nacionalisme francés que las ideologias parisencas n’èran embegudas, mas puslèu perque se sentissiá pas a l’unisson dels poètas nombroses que se fasián ausir en lenga nòstra e que volián pas o sabián pas traspassar l’encastre de la pichona patria e de la somission a París. Aquò empacha pas que, de temps en temps, daisse parlar son còr e que vòlga promòure çò que sona la libertat. Mas quina libertat ? Es aquela libertat abstracha e fosca pregada pels primadièrs ? Es la libertat individuala de l’anarquisme o la libertat sociala tala coma la concebián los tenents de la Sociala ?

aficha-anem-oc-2015Davant los fenomèns de regression e lo perilh de mai en mai gròs que menaça la lenga occitana, la Coordinacion Per la lenga occitana ! Anem Òc ! apèla a una granda mobilizacion per l’occitan lo dissabte 24 d’octobre de 2015 a Montpelhièr.

Comunicat de La Coordinacion (Institut d'Estudis Occitans, Calandreta) :

La lenga occitana es marcada per l'Unesco coma una de las lengas en « dangièr seriós d'extincion ».

om- Un article de Patrici Pojada dins la revista Lo Diari (numèro 14, junh de 2012) sus l'emplec en occitan de l'indefinit òm.

Un òm que se pòt evitar - S’ausís plan sovent l’indefinit òm ont lo francés emplega precisament on. Ex. : “òm a pas jamai vist aquò” (quitament “òm a jamai vist aquò”) (francés : on n’a jamais vu ça) ; “òm dintra e òm se lava las mans” (francés : on entre et on se lave les mains). Òm existís plan en occitan mas cresi que son utilizacion exagerada es deguda a l’influéncia del francés. En efièit, se òm es occitan (existís tanben en catalan hom), la lenga d’òc possedís mai d’un biais, que los occitanofòns sabon emplegar, per fargar de frasas ont lo francés utilizariá solament lo pronom on. Podèm distingir qualques torns.

De l'anar de la lenga

Un article de Patrici Pojada. Revista Lo Diari (numèro 14, junh de 2012).

Dins lo darrièr numèro del Diari, Miquèl Taiac, president de la seccion regionala de l’IEO, explicava, dins la rubrica “Opinion” [legir l'article], que als occitanistas lor fa paur de veire la realitat d’una lenga que se parla de mens en mens. Per anar contra aquò, cal crear, çò ditz, lòcs d’usatge per la lenga, cal tornar conquistar los usatges perduts. Aquò passa pel desvolopament de centres culturals de proximitat e subretot una accion de proximitat cap a la societat tota, dins las vilas e los vilatges. Segur qu’a rason e que nos cal trobar los biaisses per que l’occitan torne dins la vida vidanta e siá una lenga d’usatge. Mas me demandi se, finalament, los “occitanistas” an pro pres al seriós l’anar de la lenga. La question que val, al mieu sens, es plan simpla e a pas cambiat. Se volèm vertadièrament salvar la nòstra lenga, la cal transmetre e far viure, nosautres meteisses, primièrs. E aquò, segur, a d'implicacions e demanda coeréncia e responsabilitat.