La Tuta d'Òc : un pòl ressorça per la cultura occitana

Partit del constat que la cultura occitana beneficia d’un malhum flac en matèria de difusion, e qu’existís una demanda insatisfacha, l’IEO 31 a elaborat lo projècte d’obertura d’un espaci de difusion per la cultura occitana. Aquò serà un lòc obèrt al public amb un foncionament similar a lo d’una librariá amb per objectiu de propausar una ofèrta, la mai exaustiva possibla, de libres, CDs e DVDs, occitans o en ligam amb la cultura occitana.

rrrrrr-Un article de Jacme Taupiac dins Lo Diari numèro 26, estiu de 2015.

Un jove occitanista qu’aviá l’ambicion de "reconquistar l’empèri de sa lenga" - coma disiá Mistral - e que i es arribat magnificament, del moment que parla e escriu un plan bon occitan, me disiá, a Tolosa, lo dimècres 12 de novembre de 2014, que s’i perdiá dins la realizacion de l’èrra apicala. Sabiá que i a l’èrra apicala simpla que se fa amb un sol batement del cap de la lenga e l’èrra apicala multipla que se far amb tres o quatre, coma en catalan e castelhan. Mas, sabiá pas exactament quora se fa l’èrra simpla, coma dins lo mot ara, e quora se fa l’èrra multipla, coma dins lo mot la tèrra. Aicí la realitat de la distribucion de las doas menas d’èrra dins un grand airal plan central en Occitània.

temps-tresExtrach de Temps tres de Robèrt Lafont (Trabucaire, 1991, pagina 194). L'autor aicí discutís lo rapòrt sovent conflictual que i a, entre : d'un costat la necessitat (per la salvar) de normar la lenga en situacion de diglossia ; e de l'autre lo desir dels locutors d'afortir una autenticitat, una identitat locala, via la lenga. Met en relèu la trapèla qu'aquel conflicte recaup. Trapèla que d'unes, se disent aparaires de la lenga nòstra, se son pres d'a fons pel morre. Robèrt Lafont nos avertís : « lo poder d'Estat [aquí] tròba un terren favorable per enebir una recuperacion. »

Aquí çò que Paul Voet, dins son conte Lo Catonièra (Grelh Roergàs, 1980, Rodés), fa dire a Flavin lo cantalés, un dels personatges :

« Vesètz, Pièril, la lenga d'òc es ma lenga mairala. M'a bressat quand èri enfant, m'a tengut la man dins la dralha de còps escalabrosa de ma vida, e ara, dins lo vielhum, me rescalfa lo còr. Cresi de bon que, per un occitan, lo francés es la lenga oficiala, la lenga dels afars, la lenga de l'argent, la que cal apréner a l'escòla per s'enauçar e venir qualqu'un. Mas, que siague ric o paure, banquièr o pelhaire, un occitan pòt pas èstre aürós se renèga sa lenga. Al contrari, quand a enveja d'un pauc de bonaür, dubrís sa fenèstra per respirar l'aire reviscolant del país e tòrna a sa lenga mairala. Òc, la lenga nòstra es lo grelh que canta dins lo campèstre, es la catonièra ont passam per nos escapar e cambadejar, l'èime regaudit, luènh de las fotraladas d'un monde de cabordissa e de misèria. »

lo-libre-del-causseUn article de Patric Revellat sus l'òbra de Paul Gayraud extrach de la revista Canta Grelh numèro 36, de junh 1998. Tèxt reeditat dins lo libre Los bilhets del repotegaire Grelh Roergàs, 2013, pagina 21.

Lo 23 de març de 1994, a l'encontrada de la prima, nos quitava pels Aliscamps paradisencs un dels melhors escrivans en lenga d'òc d'aquela fin de sègle, nòstre amic Paul Gayraud, mèstre d'òbra del Felibrige.

Nascut a Severac lo Castèl, en 1898, d'un paire peirièr e d'una maire modista-capelièira, manjava doncas sos 96 ans ; totjorn drech coma un I e l'esperit ponchut coma un fus, sonque l'ausida e, mai que mai, la vista lo fasián patir. Pr'aquò, èra estat grèvament macat dins sa carn a la guèrra de 1914-1918 ; i perdeguèt lo braç drech, remplaçat per una protèsa que lo faguèt escaissar : "Pata de fèrre" dins l'encontrada de Severac e de Vimenet ont teniá un ostal, lo de sa mameta mairala. L'avián ben chafrat, tanben "Lo Repotegaire" rapòrt qu'èra bravament recapi e franc de paraula. Aquò l'empachèt pas de tornar préner las armas pendant la guèrra de 1939-1945, dins la Resisténcia e lo quite Maquís, amb de joves, afogat que n'èra tanben, coma eles ; tal ponch la guèrra acabada, publiquèt Le Commandant René, maquisard de l'Aveyron, en 1945, puèi La Guèrra du Brassard, Maquis du Rouergue, en 1946, en dos libronèls ont caupon fòrças entresenhas a prepaus de la Resisténcia en Roergue.

cancon-de santa-feUn article de la revista La Cigalo Narbouneso (abril de 1927, pagina 49). Autor : P. Albarel. Ortografia modernizada.

La cançon de Santa Fe d'Agen

La Cançon de Santa Fe d'Agen es un dels pus ancians monuments de nòstra lenga miègjornala que remonta al mitan del sègle XI. La primièra mencion d'aquel poèma se trapa dins un libre del sègle XVI, de Claude Fauchet : Recueil de l'origine de la langue et poésie françoise, ryme et roman (París, 1581). Claude Fauchet ne dona qualques vèrses que Raynouard a mesís dins son libre : Choix des Poésies originales des Troubadours, en 1817. Es en 1901 que lo manuscrit siaguèt descobèrt per M. lo doctor Leite de Vasconcellos, conservador de la Bibliotèca Nacionala de Lisbona, dins la Biblotèca de l'Universitat de Leyde. M. Antòni Thomas, de París, a estudiat aquela cançon e n'a donat una edicion amb traduccion francesa1. M. Ernest Hoepffner, professor a l'Universitat de Strasborg, en collaboracion amb M. P. Alfaric, ven de ne faire un novèl estudi que sarà complèt dins dos gròsses volums dont, pel moment, lo primièr sol a espelit2.

magna-cartaLo 15 de junh de 2015, en Granda Bretanha, se fèstejava lo 800en anniversari de la Magna Carta.

Lo tèxt signat lo 15 de junh de 1215 es vengut lo simbòl de la preservacion de las libertat fondamentalas. Lo tèxt limitava lo poder del Rei John (King John) sus la noblessa del temps. Establiguèt las basas de la democracia parlamentària e dels dereches de l'òme, afortiguèt la supremacia de la lei, limitèt l'arbitrari reial.

paises-occitaniaSul site Jornalet.com Jean-Charles Valadier propausa una mapa dels parçans d'Occitània [la mapa]

occitania-a-peLa Chambra d'Òc ven de dubrir un site novèl dedicat al projècte L'Occitània a pè.

Lo camin comença dins las valadas occitanas d'Itàlia, atravèrsa los alps per jonhe provença e lo mont-ventor, puèi via ardècha e cevènas monta sul Larzac. L'escorreguda s'acaba dins la val d'Aran après èsser pasada per las vilas de Carcassona en Lengadòc e de Foish en Arièja.

L'IEO de Roergue-Naut comunica (prima de 2015) :

joseph-vayletQuand defuntèt en 1982, lo poèta-felibre Joseph Vaylet laissèt una òbra de las bèlas : un vintenat d’obrages en francés e en occitan, un grop folcloric, un musèu de las arts e tradicions popularas e sa bibliotèca. Per testament, doas associacions (Amics del musèu e Amics de J.V.) siaguèron cargadas de conservar la bibliotèca e de contunhar l’òbra d’edicion. Los libres son estats repertoriats e conservats dins de bonas condicions dins las ancianas presons d’Espaliu. Mai de 6 000 obratges en francés, un milierat de libres en occitan e un molon de revistas e de jornals occitans de totes los caires d’Occitània.

L'estivada de Rodés se debanarà ongan del dimècres 22 de julhet al dissabte 25 [programa.pdf] [lo site]

A prepaus d'Arsèni Vermenosa un article de Cristian Rapin - Lo Lugarn - Numèro 102 - 2011

Arsne-VermenouzeArsèni Vermenosa nasquèt en 1850 a Vièlhas d’Itrac dins lo país cantalés e i moriguèt en 1910. Negociant de son mestièr foguèt lo fondator e lo primièr president de l’Escòla Auvernhata e en 1900, las instàncias del Felibritge lo faguèron Majoral. Aquo’s de cap a 1879 que mandèt a L’Avenir du Cantal sos primièrs ensages occitans. Sos principals recuèlhs poetics en occitan son Flour de Brousso (Flor de Brossa) paregut en 1896 e Jous la cluchado (Jos la clujada) que sortiguèt en 1909.

Vermenosa mestrejava perfèctament sa lenga mas ne tirava pas de segur, tot çò qu’un public modèrne ne podiá esperar. Son òbra es facha d’un ensemble de tablèus convencionals, de contes d’almanac, de tèmas felibrencs. Se destaca ça que la de la produccion de l’epòca e de son discípol Loís Delhostal (1877- 1933) per una preocupacion latenta tocant a l’avenir de son pòble, de sa lenga, del país d’òc. Se sentís que li arriba de rebutar sas aspiracions a mai de libertat, non pas per crenta del nacionalisme francés que las ideologias parisencas n’èran embegudas, mas puslèu perque se sentissiá pas a l’unisson dels poètas nombroses que se fasián ausir en lenga nòstra e que volián pas o sabián pas traspassar l’encastre de la pichona patria e de la somission a París. Aquò empacha pas que, de temps en temps, daisse parlar son còr e que vòlga promòure çò que sona la libertat. Mas quina libertat ? Es aquela libertat abstracha e fosca pregada pels primadièrs ? Es la libertat individuala de l’anarquisme o la libertat sociala tala coma la concebián los tenents de la Sociala ?

aficha-anem-oc-2015Davant los fenomèns de regression e lo perilh de mai en mai gròs que menaça la lenga occitana, la Coordinacion Per la lenga occitana ! Anem Òc ! apèla a una granda mobilizacion per l’occitan lo dissabte 24 d’octobre de 2015 a Montpelhièr.

Comunicat de La Coordinacion (Institut d'Estudis Occitans, Calandreta) :

La lenga occitana es marcada per l'Unesco coma una de las lengas en « dangièr seriós d'extincion ».

om- Un article de Patrici Pojada dins la revista Lo Diari (numèro 14, junh de 2012) sus l'emplec en occitan de l'indefinit òm.

Un òm que se pòt evitar - S’ausís plan sovent l’indefinit òm ont lo francés emplega precisament on. Ex. : “òm a pas jamai vist aquò” (quitament “òm a jamai vist aquò”) (francés : on n’a jamais vu ça) ; “òm dintra e òm se lava las mans” (francés : on entre et on se lave les mains). Òm existís plan en occitan mas cresi que son utilizacion exagerada es deguda a l’influéncia del francés. En efièit, se òm es occitan (existís tanben en catalan hom), la lenga d’òc possedís mai d’un biais, que los occitanofòns sabon emplegar, per fargar de frasas ont lo francés utilizariá solament lo pronom on. Podèm distingir qualques torns.

De l'anar de la lenga

Un article de Patrici Pojada. Revista Lo Diari (numèro 14, junh de 2012).

Dins lo darrièr numèro del Diari, Miquèl Taiac, president de la seccion regionala de l’IEO, explicava, dins la rubrica “Opinion” [legir l'article], que als occitanistas lor fa paur de veire la realitat d’una lenga que se parla de mens en mens. Per anar contra aquò, cal crear, çò ditz, lòcs d’usatge per la lenga, cal tornar conquistar los usatges perduts. Aquò passa pel desvolopament de centres culturals de proximitat e subretot una accion de proximitat cap a la societat tota, dins las vilas e los vilatges. Segur qu’a rason e que nos cal trobar los biaisses per que l’occitan torne dins la vida vidanta e siá una lenga d’usatge. Mas me demandi se, finalament, los “occitanistas” an pro pres al seriós l’anar de la lenga. La question que val, al mieu sens, es plan simpla e a pas cambiat. Se volèm vertadièrament salvar la nòstra lenga, la cal transmetre e far viure, nosautres meteisses, primièrs. E aquò, segur, a d'implicacions e demanda coeréncia e responsabilitat.

22/04/15 - L'IEO 06 comunica : "Lo prefècte de Provença refusa de mencionar l’occitan dins lo contracte de plan estat-region (CPER)

"Michel Cadot, prefècte de la region de Provença-Alps-Còsta d’Azur, a refusat d’inclure l’occitan dins lo contracte de plan estat-region 2015-2020 (CPER), una demanda que faguèt oficialament Hervé Guerrera, conselhièr municipal d’oposicion a Ais de Provença e conselhièr regional. Guerrera demanda que dins lo CPER se mencione que "l’occitan o lenga d’òc, dins sei varietats provençalas, aupencas e niçardas, es la lenga de la nòstra region, e atanben lei lengas portadas per lei generacions de migrants qu’an fach soca dins lo territòri regionau".

nom-rue-provencalSul procèssus d'aculturacion dels occitans per las institucions francesas e subretot sul cambiament dels noms de lòcs, aquí un article de Frederic Mistral dins l'Armana Prouvençau de 1889, pagina 52. Lo tèxt es presentat en provençal modèrne, avèm daissada l'ortografia originala dels noms de lòcs citats per l'autor.

Lei noms de carrieras - Un amable erudit, M. Octavi Teissier, fasiá, i a quauque temps, ressortir dins un jornal lo necitge deis administracions marselhesas qu'an remplaçat lei vièlhs noms provençaus de fòrças carrieras per d'apelacions novèlas qu'an ni rima ni reson. Es ansin que leis andronas de la Cambo d'araire, de Roumpe-cuou e de la Pisseto, son devengudas bestiament lei « rues de l'Araignée, de Beauregard et de la Piquette ».

Mantunas cadenas propausan de programas en occitan :

  • França Television amb las plan conegudas emissions Viure al País [ligam] e Vaquí [ligam]
  • TLT, la cadena de televison tolosana, amb una emission de sensibilizacion al lexic occitan Qu'es aquò, lo programa es presentat per Géraud Delbès [ligam]
  • TV Sud, amb l'emission de Lisa Gròs [ligam]
  • e plan segur dempuèi 2013 la cadena ÒcTele que difusa tot en occitan diferentas emissions : documentaris, entrevistas, reportatges, emissions musicalas, dessenhs animats pels enfants [aquí]

 france-3TLT-logotv-sud oc-tele

En 2012 Miquèl Taiac dins la revista Lo Diari (numèro 13) s'interrogava sul pes real de las accions militantas que son menadas en favor de la lenga nòstra. Per el çò mai important seriá de desvolopar de lòcs d'usatge per la lenga via d'accions de proximitat, en s'apiejant sus la associacions ja en plaça. Afortís que cap de politica lingüistica seriosa se pòt pas menar sens proximitat, sens los e las que, ja, cada jorn trabalhan per, e amb la lenga. Extrach :

Los gòrps de la montanha

La montanha tarnesa èra un país talament pauràs, talament miserós, que los gòrps que l'atraversavan tant aimavan de volar sus l'esquina per veire pas la misèria d'en bas.

IEO Edicion ven de tornar editar l'òbra teatrala d'Adrien Vezinhet.