Lo 20 de decembre de 2013 a 20h30 espelirà la primièra television occitana Òctele amb una emission en dirècte del Conselh Regional d'Aquitània a Bordèu. De seguir [aicí]

Sul libre de Sèrgi Gairal : Las vacanças de Pascas. Una critica de Gèli Comba dins Le Tarn libre del 23 d'agost de 2013 :

De vacanças agitadas !

Rasseguratz vos, braves legeires, es pas d’aquestas vacanças d’estiu que se debanan per l'ora que vos vòli parlar. E mai se, aicí o alà, pòdon èsser, elas tanben, agitadas per d’eveniments aüroses o malaüroses. Non, la tòca del mieu bilhet aquesta setmana es de vos presentar lo roman novèl nascut de Sèrgi Gairal, paregut dins la colleccion A tots d’IEO Edicions e titolat Las vacanças de Pascas. Los que coneisson plan l’òbra literària de Sèrgi Gairal se sovenon de son primièr roman paregut en 1996, Lo barracon. Dins aquel roman, una dròlla desapareissiá pendent un mes e mièg abans d’èsser retrobada a la fin de l'istòria mas sens balhar cap d’explicacion a sa familha. Dètz-e-sèt ans après, la dròlla, venguda femna, nos ven contar dins Las vacanças de Pascas las condicions de sa desaparicion, a l’atge de dètz ans. Coma a l’acostumada Sèrgi Gairal nos descriu dins lo detalh los sentiments que pòdon animar los personatges que met en scèna dins son roman. Òm retròba aquí son extraordinària capacitat a far dintrar lo legeire dins la pèl de sos eròis. Una qualitat remarcabla per un autor e que Gairal mestreja a meravilha, tant amb de personatges femnas coma òmes, dròlles o joves coma vièlhs.

Cronica Al canton - Revista del conselh general d'Avairon - Genièr de 2013 - Lo fust e la lenha :

En occitan, la lenha es de fust per far fuòc e, per caufar lo forn del pan, se fasiá de fornilha amb de bartasses. Per bastir o per far d’apleches, s’emplegava de fust. Dins un ostal, las fustas que sostenon la travada son de garric o de castanhièr que son emplegats tanben per far de fenèstras e de pòrtas.

En Segalar, lo castanhièr es presat per resistir plan al marrit temps e se cussona pas tròp. Se trapa sovent dins los corondatges e los pondes. Son defaut es que s’ascla, mas los barricaires del najagués e los semalièrs del nantés se servissián del mairam fach amb sas plançòlas o pesalhs. En val d’Òlt, ne’n fasián de tracas o de gabarras que davalavan los milièrs de mairam cap a Caors o Bordèus.

Los montanhòls se servissián del fau per far las gèrlas e los farrats. Lo beç fasiá pels jos e per las balajas. Lo noguièr èra presat pels mòbles, los esclòps, las cròssas de fusilh o las bolas dels quilhaires. Lo bois fasiá per las canèlas, l’auglanièr o vaissa per las gulhadas e los rastèls. Lo vèrnhe fasiá per tot çò que demorava dins l’aiga : paissèls per las paissièiras e rodets dels molins. Lo fraisse fasiá per las ròdas de veituras : lo tortilhard pel boton, las taulas. L’agar e l’auseral servissián per far los encrenatges de las mecanicas dels molins.

Cronica Al canton - Revista del conselh general d'Avairon - Septembre/Octobre de 2013 - Solidaritat :

La solidaritat d’un còp èra se manifestava de mai d’un biais dins nòstre roergue païsan. Quand una vaca s’èra copada una pata e que la caliá tuar, totes los vesins venián crompar un tròç de carn per dire d’adujar la familha que veniá de pèrdre çò que representava sovent son sol capital de produccion.

Una autra mena de solidaritat es la solidaritat pel trabalh a tòrna-temps. Dins los masatges e las bòrias, los vesins s’adujavan mai que mai per l’escodre e las vendémias. Aquel biais s’es mantengut amb las organizacions per l’emplec del material agricòl. Dins tal mas roergàs, una vielhòta demorava sola dins son ostalon, sens familha, sens poder trabalhar, los vesins li portavan, cadun son torn, la lenha, la sopa de cada jorn que li fasián besonh, sens esperar res en retorn. Per bastir un ostal, aquí tanben, se fasiá de boadas entre vesins per traire e carrejar lo sable e la pèira.

Sul Causse negre, quand una familha èra dins la misèria, los vesins venián la nuèch per trabalhar las pèças, quand fasiá luna, e se disiá qu’aquò èra lo trabalh de las fadarèlas. Totes los paures que passavan pels ostals avián drech a un croston e una escudelada de sopa, e podián anar jaire dins la fenial, sens las aluquetas, dins la fornial o un secador. Mas aquí seriá puslèu una mena de caritat crestiana individuala.

L'institut Occitan d'Avairon dins lo Magazine de l'Aveyron del mes de junh de 2013 comunica :

Patrimònis - La salvagarda e la valorizacion del patrimòni roergàs son asseguradas per las collectivitats territorialas (comunas, intercomunalitats, Departament), per las associacions departamentalas (Associacion de salvagarda del patrimòni arqueologic avaironés, Salvagarda de roergue, Societat de las Letras...) e per l’iniciativa privada. Aquel trabalh se fa amb los musèus publics o privats, los servicis publics (arqueologia, arquius...), las associacions departamentalas o localas, e per las edicions (Viure en roergue, Patrimòni, Parcours romans...).

Pel patrimòni vernaculari o pichon patrimòni, las iniciativas son adujadas e encoratjadas per las collectivitats e per las associacions especializadas. Tot aquel trabalh es valorizat tanben per las associacions de caminaires. Sonca que, plan sovent, los mots d’aquelses qu’an bastit aquel patrimòni e que se’n son servit son oblidats suls guides e la sinhaletica. Puslèu que de daissar pèrdre los mots de masuc, de jaça, de paredor, de faissa, de còla, de fornial, de secador, de lavador, de pesquièr, de vial de pè, de carral, d'ostal, de castèl, d'orador, de capèla, d'escura, de fenial, de palhièr, d'aire, de sòl, de font, de terond, de planca, de gas, e tantes e maites, òm pòt contactar l’Institut occitan d’Avairon-al canton, servici public de la lenga e del patrimòni etnologic dubèrt a totes.

[ligam IOA]

rialtoUna còla internacionala de cercaires trabalha a l'edicion numerica de la literatura occitana vièlha. L'edicion es actualament coordenada per Costanzo Di Girolamo de l'universitat de Nàpols. Los tèxtes se pòdon consultar sul la ret [ligam]

La revista francesa Commentaire prepausa qualques articles sul sieu site internet [+]. De notar :

De legir per melhor comprene l'encastre cultural e politic que nos enròda, aicí, en França.

 

Avèm decidit d'aver rason

Despolhats de tot
e mai dau nom nòstre
tot çò nòstre perdut
tot contra nautrei justificat
creson que la tèrra es a-n-aquelei que la viòlan
Tròp d'espèra a enganat l'espèr
degalhat tot çò que nos demòra
mai lei montanhas rèstan drechas.
 
Desliurats de nòstrei darrièrei pelhas
e receptius l'esperit macat,
siam venguts fòrts de nòstra misèria
nus e gigants.
 
L'esclau liparà pas pus la man dau mèstre
pr'amor que i a pus ges d'esclaus !
 
Venèm de nàisser
de la man d'ailà de totei lei vièlhei paurs
e di vièlhs silencis
òmes revòutats
es a dire
òmes
 
ren que compte 
de sei promessas e de seis amenaças
de sa poissença d'aur, d'armas e de mits
 
ren 
que vaugue
contra leis òmes 
dei mans nusas
 
puèi qu'
avèm decidit 
d'aver rason.

Roland Pecout

Entrevista de Joan-Loís Blenet sus Calandreta. Publicada : dins lo Cahier Max Roqueta numèro 7 (2013) [+] e sul site [Calandreta.org] :

« Li cal pas escopir sus l’occitan que s’apren a l’escòla, qu’a l’ora d’ara es tot çò qu’avèm... I a d’i venir e de lo praticar, e de lo faire viure e d’obrar per que de dròlles venguèsson fòrça coma se fai a l’ora d’ara amb las calandretas. » Max Roqueta dins una vidèo de Gui Langlois en 1998.

L’aventura Calandreta... la paraula a Joan-Loís Blenet :

Las calandretas, escòlas immersivas, laïcas, a gratis, associativas, de pedagogia Freinet

Las calandretas son d’escòlas immersivas - escòlas fins a la 6ena e collègis ara fins a la 3ena, e lèu licèu. Lo metòde de l’immersion resulta d’una reflexion pedagogica. Se ditz que i a tres foncions per una lenga a l’escòla : cal que siegue ensenhada, ensenhaira, e d’usatge. Mas dins la vida vidanta, las foncions van al revèrs : es d’en primièr d’usatge, puèi ensenhaira, e fin finala ensenhada. Per lo francés per exemple, l’enfant l’apren amb la familha e lo mitan que li parla la lenga, puèi òm li ensenha las causas de la vida, que lo fuòc crama, que cal se mesfisar del gas, etc. donc es ensenhaira, e fin finala, quand es mai grand, quand sap la lenga, òm li ensenha la lenga, de legir. Lo metòde pedagogic d’immersion es un metòde que vòl prene lo sens de l’apprendissatge normal, e en mèma temps, de metre l’enfant dins un banh de lenga, per compensar l’abséncia de lenga qu’avèm dins una societat perque nòstra paura lenga es una lenga sens papièrs en França, qu’es en lucha amb un Estat culturicidi e linguicidi. Es un metòde pedagogic qu’es estat soscat, perpensat.

nigela-damasquinaExtrach de Sang e saba de Joan-Claudi Forêt (pagina 13 - Trabucaire - 2005) :

"Nigella Damascena

Dins la revista de Linguistique Romane de julhet-decembre de 2012, pagina 467, Fabrice Bernissan presenta un estudi sul nombre de locutors de l'occitan [l'article]

Tanben de legir las reflexions sul Jornalet de :

argumentari-castanArgumentari - Fèlix-Marcèl Castan - 1994 - IEO Edicion - Ensages
156 paginas - ISBN : 2-85-910-164-0 - 13,50 èuros

Un tèxt de Fèlix-Marcel Castan - 26/09/1948 - publicat dins Argumentari IEO - Ensages - 1994 - pagina 37

Soi content d'apartenir a la còla astruga dels occitanistas... Sa politica, la del flume que camina, per anar fegondar la mar : lo terren e l'escasença deu èsser nòstre mèstre, e menar nòstra rason en fòra de sos limits transitòris. La consciéncia occitanista a per principi un "humour" universal, antitetic de l'"humour" subrerealista : un "humour" clar. L'acte de l'intelligéncia que s'amudís, per far parlar la vertat instantanèa del Tot. De s'èsser rendut familhar amb l'universalitat de las causas, l'occitanista ignòra pas que lo lengatge es lo començament de l'umanitat. Quand l'univèrs ocupa ta pensada, i a pas plus de plaça que per son nom : l'univèrs, la libertat del pretzfach !

Fèlix-Marcel Castan

Sus la literatura occitana, un tèxt de Fèlix-Marcèl Castan : Aquela tradicion (Part 3) - 1953 - publicat dins Argumentari IEO Ensages - 1994 - pagina 113. L'autor rapèla que entre la Renaissença e Mistral la lenga occitana se calèt pas. Tanben critica l'apròcha qu'avèm dels trobadors : ne fasèm un genre, un sol autor, per melhor oblidar los escrivans que èran. Lo tèxt :

Grand passacarrièra a Rodés lo 20 d'abrial de 2013, la coordinacion Avairon comunica :

La coordinacion Avairon departament occitan ramosa dempuèi 1999 los actors de la lenga e de la cultura occitana d'Avairon (es ela qu'organizèt las Assisas "L'Occitan un avenidor per Avairon"). Organiza dissabte 20 d'abrial a Rodés, amb lo sosten de la coordinacion per la lenga occitana (Tolosa 2012), un grand passacarrièira que serà nòstra primièira Occitan pride, nòstra marcha de fiertat. La fiertat a pas res a veire amb l'orgulh o la vanitat. Es solament la condicion d'una vida fruchosa. Es encara çò que manca als Occitans, e tanben, de còps... a nautres, occitanistas.

Corrièr dels lectors La Setmana 906 febrièr de 2013. Sus Enric Pascal de Ròcaguda :

h-de-rochegudeRòcaguda - Mercegi La Setmana d'aver consacrat una brava plaça al sabent Enric Pascal de Ròcaguda. Voldriai simplament ajustar que lo Centre Cultural Occitan d'Albigés a volgut presentar la part gaire coneguda de son trabalh, en particular son òbra sus l'occitan. Lo Parnassa publicat en 1819, balha pas qu'una partida de sas recèrcas suls trobadors ; lo manuscrit "definitiu", prèste tre 1797, conten fòrça mai de poètas e de pèças. Lo prefaci, uèi encara comentat favorablament pels lingüistas, èra escrich 22 ans abans l'estampatge. Dins la seguida, Ròcaguda a trabalhat al Glossaire Occitanien pour servir à l'intelligence des poésies des troubadours. Per causir los mots pus dificiles, a copiat los 9 600 vèrses de la Canso, "Istòria de la guèrra contra los albigeses ", lo Roman de Girard de Rosselhon, la darrièra partida del Breviari d'Amor, Philomena, Jaufre, La Vida de Sant Onorat, un Novèl Testament del sègle XIV, los Psalmes en catalan e plan maites tèxtes ancians. Causir los mots, mai de 16 000, cercar lor significacion, foguèt un trabalh de mantunas annadas.

Març de 2013 l'AIEO comunica :

Cars amics,
Cars collègas,

Amb grand plaser vos anonciam que lo XIen Congrès de l’Associacion Internacionala d’Estudis Occitans se tendrà a l’Universitat de Lhèida (Catalonha) del 16 al 21 de junh de 2014. Es lo primièr còp qu’aquel rescontre scientific aurà luòc dins un endrech ont l’occitan es lenga oficiala.

Ivèrn-Prima de 2013 - Lei d'educacion - França

1 - Calandreta comunica :

Calandreta vòl l'occitan dins la lei d'educacion.

Lo governament fa ara una lei sus l'educacion. Maugrat los engatjaments de Hollande donats a la manifestacion de Tolosa per J.-P. Bel president del Senat, i a pas res sus las lengas regionalas dins la lei que prepausa lo ministre Peillon. Es una vergonha, un mesprés total. Nos cal bolegar per faire cambiar lo projècte de lei. Per aquò Calandreta apèla a la manifestacion del 16 de febrièr a Montpelhièr. Cal que la Lei de l'Educacion marque per lo Ministèri l'obligacion d'ensenhar l'occitan e las lengas regionalas coma es marcat dins la Lei pel còrse. Es la clau per aver de pòstes, tant per nautres que pel servici public. De mejans per l'occcitan !

Plaça de la lenga occitana dins l'estat francés. La FELCO comunica (per aver lo detalh de las accions menadas pels politics e per las associacions occitanas veire lo .pdf [aicí]) : 18 associacions d’ensenhaires e de parents de l’escòla publica demandan una vertadièira plaça per las lengas de França dins la lei d’orientacion per l’escòla.

Lo Ministèri de l’Educacion Nacionala a difusat un projècte de lei d’orientacion e de programacion per l’escòla que serà discutit en Conselh dels Ministres a la fin del mes (febrièr de 2013), abans d’èsser puèi somés al Parlament.

Epilòg del roman Mièja-Gauta de Max Roqueta - Trabucaire - 2010 - p276 :

E ara, vos que passatz, e que sabètz, s'un jorn vos arriba de veire los luòcs ont aquela ventura se nosèt, s'espeliguèt, per puòi s'ebeure jot d'autra polsa, coma l'istòria la fai plòure a tota ora sus la memòria dels òmes, vos prègue d'i bailar un ulhauç de silenci e de respècte. Per las pèiras, s'i son encara, qu'an pas de fons perdut lo recòrd de l'ostau que fasián, e de l'èime d'aquel que, primièr, ne concebèt las formas e l'arma. Per los aubres vièlhs qu'an vist passar aqueles òmes, aquelas femnas, e qu'an trevat tant de sòmis de manits. Per las èrbas umilas que sos rèires esvanits an conoscuts lo pes, grèu o leugièr, pesuc o sautarèl, d'aqueles vivents. Per la lenga qu'n pòt demorar encara, sol esperit, sol engenh d'un pòble ; que l'istòria aclapèt de criminal mesprés ; que de nècis, coma n'i a de pertot, an picat dau fèrre sens s'avisar qu'èra sa maire. E que, se, d'aquí, d'alai, un nom de cause, un nom e luòc, d'aubre o d'aucèl, d'èrba o d'estela ne'n pòt subreviure encara dins l'escrich d'una carta, gardatz-o, preciosament, amb tot l'amor que s'ameritan. Mai qu'aquelas pèças d'òr d'un reiaume perdut. E qu'òm agacha coma se, dins la carn freja dau metal, se rescondiá, per se servar, lo trelús e la glòria d'un empèri. Per de qu'un pòble, e mai escarnit, e mai sens glòria, es lo mai linde, lo mai naut, lo mai lumenós, lo mai sacrat dels empèris.