Sul lexic occitan de la cosina, un article de Andrieu Abbe dins l'Armanac de Mesclum de 2004.
Avèm intrat dins lo tresen millenari e pasmens la part màger deis especiers e dei restaurators son encara per nomenar « tapenada » un esquichum compausat unicament de pasta d'oliva e d'òli. Per que siguèsse una tapenada convendriá que l'i aguèsse tanben dins l'esquichum de tapenas. Lei dichas tapenas èran apondudas, dins lo temps, per escondre una pasta d'oliva de marrida qualitat.
Parier per la pissaladiera que pron sovent es ren de mai qu'una ordinària tarta de ceba, mau cuecha e moligassa. Per que l'i ague pissaladiera, conven que l'i ague de peis salat sus la ceba, drech anar d'anchòia mai pòu èstre un autre pichon peis, pron que siguèsse estat salat dins una bota.
Insistarai pas sus la confusion facha amb lo « pisto », que totei crèson qu'es lo nom provençau de basilic mentre qu'aqueu mot ven dau vèrb « pistar » (presser, écraser). Basilic si ditz en provençau « balicòt » o « basèlic », depende deis endrechs. Si pòu faire un « pisto » sensa balicòt e si pòu consumar de balicòt sensa lo pistar !
Vaquí aquelei tres exemples per mostrar que mièlhs vau conéisser un peçuç de provençau e de son etimologia per cosinar dins lo drech camin dau gost e dei sabors. D'aitant que lo vocabulari culinari provençau e mai generalament occitan, a fach son intrada dempuei l'an pebre dins lo vocabulari dau francés. Cadun pòu devinar que dins bouillabaisse l'i a l'accion de bolhir mai gaire son aquelei que sabon la significacion precisa dau mot : « bolh abaissa » (abaissa quand bolh) vòu dire que conven de faire bolhir ensems totei lei peis contenguts dins l'ola, d'un solet còp, peis blancs o peis de ròcas, maugrat lo fach que la carn deis uns e deis autres a pas la mema consisténcia.
Cu conois, en defòra dei locutors lei mai lipets de la lenga d'òc, l'origina dau mot francés « caçolet » ? Quasi degun n'ai paur. Per cosinar un caçolet cu si sèrve encara d'una caçòla ?
Andrieu Abbe
