Avèm decidit d'aver rason

Despolhats de tot
e mai dau nom nòstre
tot çò nòstre perdut
tot contra nautrei justificat
creson que la tèrra es a-n-aquelei que la viòlan
Tròp d'espèra a enganat l'espèr
degalhat tot çò que nos demòra
mai lei montanhas rèstan drechas.
 
Desliurats de nòstrei darrièrei pelhas
e receptius l'esperit macat,
siam venguts fòrts de nòstra misèria
nus e gigants.
 
L'esclau liparà pas pus la man dau mèstre
pr'amor que i a pus ges d'esclaus !
 
Venèm de nàisser
de la man d'ailà de totei lei vièlhei paurs
e di vièlhs silencis
òmes revòutats
es a dire
òmes
 
ren que compte 
de sei promessas e de seis amenaças
de sa poissença d'aur, d'armas e de mits
 
ren 
que vaugue
contra leis òmes 
dei mans nusas
 
puèi qu'
avèm decidit 
d'aver rason.

Roland Pecout

Entrevista de Joan-Loís Blenet sus Calandreta. Publicada : dins lo Cahier Max Roqueta numèro 7 (2013, ligam) e sul site Calandreta.org :

« Li cal pas escopir sus l’occitan que s’apren a l’escòla, qu’a l’ora d’ara es tot çò qu’avèm... I a d’i venir e de lo praticar, e de lo faire viure e d’obrar per que de dròlles venguèsson fòrça coma se fai a l’ora d’ara amb las calandretas. »
Max Roqueta dins una vidèo de Gui Langlois en 1998.

L’aventura Calandreta... la paraula a Joan-Loís Blenet :

translation-euFrancismes, italianismes, espanholismes, e benlèu occitanismes... dins de tèxtes en anglés. 

Los tèxtes escriches per l'administracion europèa son plan sovent en anglés e dins un anglés... de còp... de farlabica !

nigela-damasquinaExtrach de Sang e saba de Joan-Claudi Forêt (pagina 13 - Trabucaire - 2005) :

"Nigella Damascena

Dins la revista de Linguistique Romane de julhet-decembre de 2012, pagina 467, Fabrice Bernissan presenta un estudi sul nombre de locutors de l'occitan [l'article]

Tanben de legir las reflexions sul Jornalet de :

Un tèxt de Fèlix-Marcel Castan - 26/09/1948 - publicat dins Argumentari IEO - Ensages - 1994 - pagina 37

Soi content d'apartenir a la còla astruga dels occitanistas... Sa politica, la del flume que camina, per anar fegondar la mar : lo terren e l'escasença deu èsser nòstre mèstre, e menar nòstra rason en fòra de sos limits transitòris. La consciéncia occitanista a per principi un "humour" universal, antitetic de l'"humour" subrerealista : un "humour" clar. L'acte de l'intelligéncia que s'amudís, per far parlar la vertat instantanèa del Tot. De s'èsser rendut familhar amb l'universalitat de las causas, l'occitanista ignòra pas que lo lengatge es lo començament de l'umanitat. Quand l'univèrs ocupa ta pensada, i a pas plus de plaça que per son nom : l'univèrs, la libertat del pretzfach !

Fèlix-Marcel Castan

Sus la literatura occitana, un tèxt de Fèlix-Marcèl Castan : Aquela tradicion (Part 3), 1953, publicat dins Argumentari (IEO Ensages, 1994, pagina 113).

L'autor aicí rapèla que entre la Renaissença e Mistral la lenga occitana se calèt pas. Critica tanben l'apròcha qu'avèm dels trobadors : ne fasèm un genre, un sol autor, per melhor oblidar los escrivans que èran. Lo tèxt :

unesco-03-2013-aq-smallLo dimècres 15 de mai de 2013, un collectiu d'associacions manifestava davant l'UNESCO a París per las lengas minorizada.

Legir lo papieron de presentacion [aicí]

Grand passacarrièra a Rodés lo 20 d'abrial de 2013, la coordinacion Avairon comunica :

La coordinacion Avairon departament occitan ramosa dempuèi 1999 los actors de la lenga e de la cultura occitana d'Avairon (es ela qu'organizèt las Assisas "L'Occitan un avenidor per Avairon"). Organiza dissabte 20 d'abrial a Rodés, amb lo sosten de la coordinacion per la lenga occitana (Tolosa 2012), un grand passacarrièira que serà nòstra primièira Occitan pride, nòstra marcha de fiertat. La fiertat a pas res a veire amb l'orgulh o la vanitat. Es solament la condicion d'una vida fruchosa. Es encara çò que manca als Occitans, e tanben, de còps... a nautres, occitanistas.

Corrièr dels lectors La Setmana 906 febrièr de 2013. Sus Enric Pascal de Ròcaguda :

h-de-rochegudeRòcaguda - Mercegi La Setmana d'aver consacrat una brava plaça al sabent Enric Pascal de Ròcaguda. Voldriai simplament ajustar que lo Centre Cultural Occitan d'Albigés a volgut presentar la part gaire coneguda de son trabalh, en particular son òbra sus l'occitan. Lo Parnassa publicat en 1819, balha pas qu'una partida de sas recèrcas suls trobadors ; lo manuscrit "definitiu", prèste tre 1797, conten fòrça mai de poètas e de pèças. Lo prefaci, uèi encara comentat favorablament pels lingüistas, èra escrich 22 ans abans l'estampatge. Dins la seguida, Ròcaguda a trabalhat al Glossaire Occitanien pour servir à l'intelligence des poésies des troubadours. Per causir los mots pus dificiles, a copiat los 9 600 vèrses de la Canso, "Istòria de la guèrra contra los albigeses ", lo Roman de Girard de Rosselhon, la darrièra partida del Breviari d'Amor, Philomena, Jaufre, La Vida de Sant Onorat, un Novèl Testament del sègle XIV, los Psalmes en catalan e plan maites tèxtes ancians. Causir los mots, mai de 16 000, cercar lor significacion, foguèt un trabalh de mantunas annadas.

Març de 2013 l'AIEO comunica :

Cars amics,
Cars collègas,

Amb grand plaser vos anonciam que lo XIen Congrès de l’Associacion Internacionala d’Estudis Occitans se tendrà a l’Universitat de Lhèida (Catalonha) del 16 al 21 de junh de 2014. Es lo primièr còp qu’aquel rescontre scientific aurà luòc dins un endrech ont l’occitan es lenga oficiala.

Ivèrn-Prima de 2013 - Lei d'educacion - França

1 - Calandreta comunica :

Calandreta vòl l'occitan dins la lei d'educacion.

Lo governament fa ara una lei sus l'educacion. Maugrat los engatjaments de Hollande donats a la manifestacion de Tolosa per J.-P. Bel president del Senat, i a pas res sus las lengas regionalas dins la lei que prepausa lo ministre Peillon. Es una vergonha, un mesprés total. Nos cal bolegar per faire cambiar lo projècte de lei. Per aquò Calandreta apèla a la manifestacion del 16 de febrièr a Montpelhièr. Cal que la Lei de l'Educacion marque per lo Ministèri l'obligacion d'ensenhar l'occitan e las lengas regionalas coma es marcat dins la Lei pel còrse. Es la clau per aver de pòstes, tant per nautres que pel servici public. De mejans per l'occcitan !

Plaça de la lenga occitana dins l'estat francés. La FELCO comunica (per aver lo detalh de las accions menadas pels politics e per las associacions occitanas veire lo .pdf [aicí]) : 18 associacions d’ensenhaires e de parents de l’escòla publica demandan una vertadièira plaça per las lengas de França dins la lei d’orientacion per l’escòla.

Lo Ministèri de l’Educacion Nacionala a difusat un projècte de lei d’orientacion e de programacion per l’escòla que serà discutit en Conselh dels Ministres a la fin del mes (febrièr de 2013), abans d’èsser puèi somés al Parlament.

Lo 5 e lo 12 de febrièr Marie-Héléne Fraïssé recebiá sus France Culture per l'emission Tout un monde d'artistes e d'intelectuals occitans.
Emission del 05 :
Convidats : Felip Martèl, Domitille Vigneron, Alem Surre-Garcia
Lo podcast : aicí
Emission del 12 :
Convidats : Joan-Claudi Foret e Alexis Quentin
Lo podcast : aicí

logo-france-cultureLo 5 e lo 12 de febrièr de 2013 Marie-Héléne Fraïssé recebiá sus France Culture d'artistas e d'intellectuals occitans per l'emission Tout un monde.

Emission del 05 - Convidats : Felip Martèl, Domitille Vigneron, Alem Surre-Garcia - Lo podcast : [aicí]

Emission del 12 - Convidats : Joan-Claudi Forêt e Alexis Quentin - Lo podcast : [aicí]

Epilòg del roman Mièja-Gauta de Max Roqueta - Trabucaire - 2010 - p276 :

E ara, vos que passatz, e que sabètz, s'un jorn vos arriba de veire los luòcs ont aquela ventura se nosèt, s'espeliguèt, per puòi s'ebeure jot d'autra polsa, coma l'istòria la fai plòure a tota ora sus la memòria dels òmes, vos prègue d'i bailar un ulhauç de silenci e de respècte. Per las pèiras, s'i son encara, qu'an pas de fons perdut lo recòrd de l'ostau que fasián, e de l'èime d'aquel que, primièr, ne concebèt las formas e l'arma. Per los aubres vièlhs qu'an vist passar aqueles òmes, aquelas femnas, e qu'an trevat tant de sòmis de manits. Per las èrbas umilas que sos rèires esvanits an conoscuts lo pes, grèu o leugièr, pesuc o sautarèl, d'aqueles vivents. Per la lenga qu'n pòt demorar encara, sol esperit, sol engenh d'un pòble ; que l'istòria aclapèt de criminal mesprés ; que de nècis, coma n'i a de pertot, an picat dau fèrre sens s'avisar qu'èra sa maire. E que, se, d'aquí, d'alai, un nom de cause, un nom e luòc, d'aubre o d'aucèl, d'èrba o d'estela ne'n pòt subreviure encara dins l'escrich d'una carta, gardatz-o, preciosament, amb tot l'amor que s'ameritan. Mai qu'aquelas pèças d'òr d'un reiaume perdut. E qu'òm agacha coma se, dins la carn freja dau metal, se rescondiá, per se servar, lo trelús e la glòria d'un empèri. Per de qu'un pòble, e mai escarnit, e mai sens glòria, es lo mai linde, lo mai naut, lo mai lumenós, lo mai sacrat dels empèris.

Avantdire de Patric Sauzet a l'edicion de 2007 de las preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana [ligam]. Patric Sauzet es profesor a l'universitat de Tolosa Joan Jaurés. Lo tèxt :

Es costumièr entre los occitanistas de se plànher de l’incompletud o de l’instabilitat de la nòrma. I a pr’aquò quicòm de pièger que l’instabilitat o l’incompletud, es l’idèa de l’instabilitat e de l’incompletud... Dins los faches, per qual vòl prene las causas sens passion, las formas comunas de l’occitan e almens la grafia de la lenga son pro fixadas e definidas. Digam que son fixadas a l’auçada de çò que demanda un bon foncionament social. L’incoeréncia observada dins las practicas d’escritura s’apren mai que mai a l’ignorància, e lo malaise al pessimisme qu’a l’abséncia objectiva de fixacion.

frederic-mistralDiscors de Frederic Mistral sus la lenga occitana - Lengo dóu Miejour - a l'assemblada de Santa Estela d'Avignon lo 21 de mai de 1877. Tirat del Cartabèu de Santo Estello, n° 2. Grafia originala.

La lengo dóu Miejour

Midamo, Messiés e Gai Coufraire,

Ai grand gau de vous anouncia que l’Estatut dóu Felibrige, vouta pèr vautre l’an passa dins l’assemblado generalo dóu 21 de Mai, es esta aprouva, tau e quau, pèr lou Gouvèr. Desempièi l’ourdounanço de Villers-Cotterets (en 1539), ounte Francés Premier defendié d’emplega pèr lis ate publi touto autro parladuro que la lengo franceso, ourdounanco desastrouso pèr l’idiomo dóu Miejour, es la premiero fes, qu’un ate óuficiau dóu gouvernamen francés relèvo nosto lengo de sa descounsideracioun en ié recouneissènt lou dre de s’apara.

Un article de Joan-Frederic Brun - Revista Oc - Automne de 2004 - Pagina 48 :

Maria-Joana Verny - Enrasigament o nomadisme : trajectoire d'un écrivain occitan de la fin du XXe siècle, Roland Pécout (prefaci de Robert Lafont). Institut d'estudis occitans - Puèglaurenç - 2004 - 578 p.

Un article de Renat Duran e Ivan Hadef suls libres Memòris de Ferran Delèris1 e Testimòni d'un niston de la guèrra de Claudi Barsòtti2. Sorsa : revista Oc - Estiu de 2003 - Pagina 49 :

Ferran Delèris es un escrivan en lenga d'òc virat cap al Roergue de son enfança, país que quitèt i a un brieu. Ven de publicar sos Memòris a las edicions de l'IEO, son quatren libre publicat après tres romans : L'Aucon (1992), Pèire e Maria (1996) e Los Crocants de Roergue (2000). Los Memòris contan 80 ans de vida. Aquò's la vida de Ferran Delèris que l'òm i pòt legir, o puslèu viure pel mejan de son escritura, coma voldretz. S'i parla, entre autres afars, de la sieuna enfança dins una bòria de Bòrs al ras de Najac, en Avairon, de la malautiá mortala de sa maire, dels estudis al licèu, de la Resisténcia, de la guèrra d'Indochina, dels pòstes comercials ocupats per l'autor a Madagascar puèi en França, de la vida familiala tanben. Ferran Delèris se fisa al lector sens brica de concessions. Es d'aqueles escrivans que se son consacrats a la literatura un còp arribats a la retirada. Ferran Delèris amb Sèrgi Gairal o tanben Joan-Maria Pièire es important demest los prosators en lenga d'òc venguts après lo triò Enric Mouly-Joan Bodon-Pau Gairaud de las annadas 60/70. A 80 ans, Ferran Delèris es encara ric de fòrça suspresas. Cal notar son biais coratjós de se situar politicament per quant a la question occitana a la fin de sos Memòris.

Istòria de las vias de comunicacion en Òlt e Garona - Un article del magazine del conselh general d'Òlt e Garona - p30 - Septembre de 2011 :

A la debuta. De memòria perduda l’Homo Sapiens sentiguèt lo besonh de se desplaçar, a pé per començar, de l’Africa, son continent d’origina, cap a Euròpa. 8 000 ans abans Jèsus-Crist, l’òme de Sauvatèrra de Lemança caçava los cèrvis, los cabiròls, los singlars amb l’arc e las sagetas.